Portal Finanse Firma Klastry Instytucje Promocja Polityka
Licencja – sposób na biznes?
Licencja ? sposób na biznes?

O czym małe lub średnie przedsiębiorstwo powinno pamiętać, udzielając lub biorąc licencję? Jak napisać dobrą umowę? Zacznijmy od podstaw: licencja to nic innego jak umowa zawierana przez co najmniej dwie osoby (fizyczne lub prawne), w której jedna ze stron udostępnienia drugiej prawo do używania określonego dobra w zamian za co druga wypłaca pierwszej jednorazowe lub stałe wynagrodzenie. Dobrem, które może być przedmiotem licencji jest na przykład opatentowany wynalazek, wzór przemysłowy, wzór użytkowy, topografia układu scalonego lub prawo autorskie majątkowe.

Warunki prawne licencji

Jak już to zostało wyżej napisane każda licencja musi mieć strony, czyli podmioty które mogą taką umowę prawnie skutecznie zawrzeć. Do tego niezbędnym elementem jest posiadanie przez każdą z nich zdolności do czynności prawnych. Licencja może być zawarta między osobami fizycznymi, osobami prawnymi lub między osobami fizycznymi i prawnymi. Stroną udzielająca prawa jest licencjodawca, zaś biorącym prawo do używania jest licencjobiorca. Drugim ważnym elementem jest forma. Ze względu na przedmiot umowy (dobro) polskie prawo własności przemysłowej oraz polskie prawo autorskiewymagają pod rygorem nieważności zachowania formy pisemnej.

Z kolei na treść umowy poza określeniem dobra składają się także inne postanowienia w tym tzw. klauzule umowne, jak na przykład klauzula wyboru prawa, kara umowna, klauzula prorogacyjna (miejsce rozstrzygnięcia ewentualnego sporu). W licencji należy także określić czas, w którym licencjobiorca może korzystać z dobra. Jeśli nie zostanie on oznaczony przyjmuje się na zasadach ogólnych domniemanie prawne, że licencja ma charakter bezterminowy. Skutki prawne licencji są inne niż zwykłej umowy. Dzieje się tak dlatego, ponieważ licencja dość często ma wymiar międzynarodowy i z tego właśnie powodu jest o wiele bardziej szczegółowym aktem niż typowe porozumienie stron i rzadko w kwestiach zasadniczych odsyła do powszechnie obowiązujących przepisów. Innymi słowy formułując treść licencji trzeba w przepisach ogólnych zawrzeć (przewidzieć) wydarzenia szczególne, które da się wyprowadzić w drodze interpretacji umowy. Nie oznacza to, że należy wymienić maksymalnie dużą ilość zdarzeń. Na to nie ma miejsca. Chodzi o taki sposób sformułowania przepisu, by jego ogólny zapis maksymalnie precyzyjnie dotyczył potencjalnych zjawisk prawnych i faktycznych. Przy tym trzeba pamiętać, że istotą prawną licencji jest to, iż zazwyczaj przy niej nie ma możliwości na powoływanie się na nie znajomość prawa w zakresie praw i obowiązków z licencji, bo te są właśnie szczegółowo i wyczerpująco w niej opisane.

Przy formułowaniu treści tekstu licencji ważne jest by widzieć różnice miedzy prawem do używania a przeniesieniem własności z tytułu sprzedaży określonej rzeczy lub prawa. I nawet nazwanie pisma prawnego wyrazem „licencja” nie przesądza o takich właśnie skutkach prawnych, jeśli z jego treści jasno to nie wynika. W praktyce okazuje się, że na tym tle powstają spory, które są skutkiem niewłaściwych zapisów. Jak podkreśla radca prawny Bartłomiej Musiał sprzedaż ma charakter definitywny i jest transakcją jednorazową, a jej skutkiem jest przeniesienie własności określonego dobra na nabywcę. Przy licencji taki skutek nie następuje, co należy wyraźnie zawrzeć w jednym z jej przepisów.

Opłata licencyjna

To najważniejsze prawo (dla licencjodawcy) i obowiązek (dla licencjobiorcy) w licencji. Sposoby określenia wynagrodzenia z tytułu udzielenia licencji do technologii lub innego dobra są różne, zależą od jego rodzaju i progresji ewentualnych zmian na skutek  dalszego jego rozwoju. Dlaczego tak jest? Otóż, generalnie wysokość opłaty licencyjnej ustalana jest w drodze wyceny technologii (wynalazku, rozwiązania innowacyjnego). Może mieć więc ona postać jednorazowej opłaty (np.: przy programach komputerowych), stałej opłaty (miesięczna stawka kwotowa lub procentowa), okresowej opłaty (raz na kwartał kwotowo lub procentowo) albo opłaty od każdej sprzedanej sztuki. Innowacyjność naszego pomysłu może mieć taką wartość dla kontrahenta, iż stanie się istotą nowej firmy. W takim przypadku zostaje on wyceniony, a uzyskana wartość stanowi odpowiednią równowartość udziału w nowopowstałym przedsiębiorstwie. Jak podkreśla ekspert od obrotu prawno-gospodarczego licencjami Marek Kotecki z Fundacji ProRegio najpopularniejszą formą opłat licencyjnych są opłaty w postaci procentu od przychodów, najczęściej przychodów netto ze sprzedaży produktu wytworzonego w oparciu o własność intelektualną będącą przedmiotem umowy.- Oprócz okresowych opłat licencyjnych należy liczyć się z tzw. opłatą wstępną, najczęściej równą wysokości poniesionych kosztów ochrony. W wypadku opłat procentowych częstym zabiegiem, jaki stosują wynalazcy, chcąc uchronić się przed mniejszymi zyskami z licencji, jest wyznaczenie tzw. kamieni milowych - tłumaczy Marek Kotecki. - Mogą one określać na przykład, kiedy i jaki zysk jest oczekiwany lub w jakim terminie produkt stworzony w oparciu o własność intelektualną będącą przedmiotem licencji ma pojawić się na rynku. Innym zabezpieczeniem stosowanym przez twórców jest określenie okresów raportowania i możliwości dokonywania audytu, na przykład w razie niepokojąco niskich wskaźników. Umowa powinna określać, w jakiej formie i na jakich polach może się odbywać kontrola przeprowadzana przez licencjodawcę - dodaje dalej.

Nie raz na zawsze

Często przedsiębiorcy pytają, czy licencja jest dobrym modelem biznesowym? Odpowiedź brzmi: i tak i nie. Dlaczego tak trudno o jednoznaczną odpowiedź? Otóż to wszystko zależy od tego, czy dane dobro (wynalazek, rozwiązanie innowacyjne) ma postać zamkniętą czy też otwartą. W pierwszym przypadku chodzi o to, czy jego jednorazowe opracowanie wyłącza w przyszłości potrzebę modernizacji i ulepszeń. Jeśli tak, to ma on postać zamkniętą. Gdy jednak, co jakiś czas zachodzi potrzeba dokonywania zmian to mamy do czynienia z wynalazkiem (rozwiązaniem innowacyjnym) otwartym. W praktyce zdecydowaną większość wśród wszystkich stanowią rozwiązania innowacyjne otwarte. Niewątpliwie udzielona komuś licencja stanowi – lub może stanowić - ważne źródło przychodów firmy. Ale w obecnych czasach silnej konkurencji rynkowej zachodzi stała potrzeba pracy nad własnymi pomysłami (technologiami, treścią intelektualną), jeśli chcemy zachować pozycję lidera.

Szczególnym sposobem zarabiania na licencji jest sytuacja gdy innowacyjne rozwiązanie zostało zgłoszone do ochrony ale przed otrzymaniem przez licencjodawcę wyłącznych praw ochronnych. Taka sytuacja określana jest mianem umowy quasi licencyjnej.

Decydując się na licencjonowanie wynalazku należy także rozważyć czy nabywca licencji będzie miał prawo do sublicencji, czyli udzielenia licencji osobom trzecim. Takie prawo lub jego zakaz musi być jasno zapisany w umowie między stronami (licencji). Nie wystarczy tylko zawarcie stwierdzenia, że można udostępnić prawo innym osobom. Konieczne jest bardzo precyzyjne opisanie na jakich zasadach można tak uczynić i jakie z tego tytułu osoba trzecia ma prawa i obowiązki.

Tab. Typy licencji oraz zakres praw.

 

Typ licencji

Zakres licencji

pełna

licencjobiorca nabywa prawo do korzystania w takim samym zakresie jak licencjodawca

 

niepełna (ograniczona)

prawo do korzystania w takim zakresie jak określić to licencjodawca

 

Wyłączna

udzielana jest tylko jednemu licencjobiorcy

 

Niewyłączna

prawo do używania może otrzymać kilka podmiotów oraz licencjobiorca może udzielić sublicencji

negatywna (czysta, prosta, pasywna)

właściciel innowacyjnego rozwiązania (np.: wynalazku) ogranicza się jedynie do udzielenia zgody na korzystanie

pozytywna (aktywna)

licencjobiorca ma prawo do pomocy technicznej oraz do know-how na zasadach określonych w licencji

Okres prawa do eksploatacji jest zależny od tego jakiego rodzaju dobro jest objęte licencją. Gdy przedmiotem licencji jest wynalazek objęty patentem to czas trwania umowy licencyjnej wynosi maksymalnie 20 lat.

Autor: Jacek Strzelecki


powrót | do góry | strona główna | mapa serwisu | kalendarium | regulamin serwisu | kontakt
Portal jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

© 2005-2018 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości