Portal Finanse Firma Klastry Instytucje Promocja Polityka
Artykuły analityczne
2011/11/02 09:56:45
Pieniądze z UE nie tylko na projekty badawcze

7. Program Ramowy Badań, Rozwoju Technologicznego i Wdrożeń (7.PR) w grudniu 2013 roku dobiegnie końca. Nadchodzi zatem czas analizowania aktywności polskich instytucji naukowych i firm w projektach finansowanych ze środków Komisji Europejskiej (KE). Jak wyglądamy na tle innych krajów europejskich? Czy chętnie podejmujemy działania badawcze w ramach międzynarodowych konsorcjów? Czy polskie jednostki przewodzą zespołom badawczym? Udział Polaków w projektach programu ramowego pozostawia wiele do życzenia, choć 7. PR jest bardzo atrakcyjna.

Choć 7.PR trwa już 5 lat, to nadal wiele instytucji zarówno naukowych jak i prywatnych cały czas waha się w podjęciu decyzji, czy wystartować i powalczyć o pieniądze z Unii Europejskiej (UE), czy może jeszcze poczekać i wstrzymać się z decyzją o korzystaniu z oferty Komisji Europejskiej. Niestety ciągle jeszcze polskie jednostki nie podejmują wyzwania koordynacji projektem, obawiając się, że nie podołają zadaniom, że nie będą wiedziały jak rozliczać się finansowo, a tym bardziej z obawy przed odpowiedzialnością. Ale czy jest się czego obawiać? Kiedy będzie właściwy moment na podjęcie wyzwania? Ostatnia runda konkursowa, w ramach 7.PR,  przewidziana jest na 2013 rok. Ani się nie obejrzeliśmy, a prawie siedem lat szans na dołączenie do najlepszych europejskich zespołów badawczych minęło jak z bicza strzelił. Proszę się jednak nie obawiać, bo dla tych wszystkich, którym się nie udało pojawia się na horyzoncie nowy program ramowy – HORYZONT 2020. Jednak do końca 2013 roku mamy jeszcze szanse spróbować swoich sił w aktualnym 7. PR. Jak się potocznie mówi „kto nie ryzykuje, ten nie ma”.

Badać czy wspierać?

Główne cele 7. PR to wzmocnienie naukowej i technologicznej bazy przemysłu europejskiego oraz stymulowanie jego konkurencyjności na rynkach międzynarodowych, przy jednoczesnym promowaniu badań wspierających politykę UE. Działania UE w zakresie rozwoju nauki oraz gospodarki opartej na wiedzy coraz bardziej skupiają się na wspólnych działaniach, zarówno w Europie, jak i z zewnętrznymi partnerami. Koordynacja krajowych i europejskich zespołów, organizowanie sieci badawczych oraz wzrost mobilności indywidualnych naukowców znajduje się w  centrum tych działań. Połączenie zespołów naukowych różnych krajów jest również sposobem na przeciwdziałanie fragmentaryzacji europejskiej nauki. 7. PR oferuje różne systemy finansowania - czyli różne typy projektów, w czterech programach szczegółowych: Współpraca (COOPERATION), Ludzie (PEOPLE), Pomysły (IDEAS), Możliwości (CAPACITIES).

Każdy kto chciałby włączyć się w przygodę z programem ramowym, musi mieć świadomość różnorodności oferty i wybrać dla siebie najbardziej optymalną. Niestety nie do końca mamy wpływ na to w  jakich projektach możemy brać udział. Pomysł naszego projektu musi pasować do wymogów KE, a przede wszystkim odpowiadać wymogom konkursowym. Jedno  jest pewne i stałe, a są to typy projektów, czyli inaczej nazywane systemami finansowania, przypisane do konkretnych konkursów.

Na co stawiają poszczególne projekty?

To jaką formę przybierze nasz projekt determinują właśnie systemy finansowania. Dlatego szukając dla siebie właściwej ścieżki w 7. PR musimy wiedzieć jakie mamy możliwości. W ramach poszczególnych typów projektów możemy podejmować różne działania, głównie program ramowy stawia na finansowanie badań, ale są i takie projekty, w ramach których będziemy podejmować działania wspierające czy promujące politykę UE.  

Badania na rzecz szczególnych grup – zwłaszcza Małych i Średnich Przedsiębiorstw (Research for the of SMEs) – to projekty badań i rozwoju technologicznego, w ramach których większa część badań prowadzona jest przez podmioty takie jak wyższe uczelnie, ośrodki badawcze lub inne podmioty prawne, na rzecz szczególnych grup, zwłaszcza MSP lub na rzecz organizacji społeczeństwa obywatelskiego i ich sieci.

Projekty realizowane w ramach współpracy (Collaborative projects - CP)- to projekty badawcze o jasno określonych celach naukowych i technologicznych oraz określonych oczekiwanych rezultatach. Projekty te są realizowane w konsorcjach międzynarodowych, obejmujących zarówno przedstawicieli przemysłu jak i środowisk naukowych.

Sieci doskonałości (Networks of Excellence – NoE) – celem jest tworzenie stałych sieci współpracy, dzięki którym Europa będzie mogła przeciwstawić się fragmentacji badań oraz objąć przewodnictwo światowe w konkretnych dziedzinach. W tych projektach badań się nie prowadzi, a realizuje „wspólne programy działań” opierających się na zintegrowanym i uzupełniającym się wykorzystaniu całych jednostek badawczych, działów, laboratoriów czy dużych zespołów.  W ramach projektów można zaplanować tworzenie wspólnej polityki i programu badań, wspólnego rozwoju i zarządzania infrastrukturą, wymiany naukowej i szkoleń.

Działania koordynacyjne i wspierające (Coordinations and Support Actions – CSA) – to działania, które również nie obejmują badań, lecz koordynują i tworzą sieci projektów, programów i polityk. Celem tego typu projektów jest promowanie współpracy oraz koordynowanie działalności badawczej i innowacyjnej finansowanej na szczeblach krajowych.

Projekty indywidualne (Program IDEAS – Pomysły) – to projekty realizowane przez indywidualne krajowe lub międzynarodowe zespoły badawcze kierowane przez głównego badacza .

Wspieranie kształcenia zawodowego i rozwoju kariery naukowców – to kształcenie naukowców  w dziedzinie badań naukowych realizowane przez całą gamę działań wspierających w ramach programu PEOPLE – stypendia Marie Curie.

Jak wynika z powyższego zestawienia możliwości jest wiele i tylko dana jednostka decyduje w jakim typie projektu chce wziąć udział i czy ma na tyle siły by podjąć się koordynacji projektem, czy wystarczy jej rola partnera.

Projekty badawcze, zazwyczaj realizowane są w konsorcjach składających się z minimum 3 jednostek z 3 różnych krajów członkowskich UE lub stowarzyszonych. Wielkość często przekracza tę cyfrę, a sięga do kilkunastu, a czasami kilkudziesięciu partnerów, z budżetem na kilka milionów euro i wieloma zadaniami do wykonania. Kto nie czuje się na siłach pierwszy raz wystartować jako partner czy koordynator w tak dużych projektach, ma możliwość nabycia doświadczenia realizując projekt wspierający czy akcję koordynacyjną. Można je nazwać projektami miękkimi, bo nie skupiają się na wykonywaniu badań, stworzeniu prototypu czy innego konkretnego namacalnego efektu pracy naukowej. Efektami takich miękkich działań może być np.: konkretna liczba małych i średnich przedsiębiorstw przeszkolonych w pisaniu projektów; opracowanie analiz w różnych dziedzinach i dostarczanie wytycznych beneficjentom końcowym - decydentom politycznym; opracowanie wspólnej polityki i kierunku badań w konkretnej dziedzinie; czy uświadamianie społeczeństwa europejskiego w tematach związanych ze stylem życia, zdrowym żywieniem, możliwością korzystania z nowych szczepionek, leków, itd.

Co UE finansuje poza projektami badawczymi?

Na szczególną uwagę zasługują akcje koordynacyjne i wspierające (Coordination and Support Actions - CSA), które dzięki swej strukturze umożliwiają szereg działań miękkich, czyli wspierających zarówno badania jaki i realizacje i promowanie  programu ramowego.

Akcje koordynacyjne i wspierające  - to projekty, które mają na celu koordynowanie i wspomaganie różnych działań i polityk badawczo-naukowych, stymulowanie uczestnictwa w projektach, szczególnie małych i średnich przedsiębiorstw oraz nowych grup badawczych.  Wspieranie realizacji Programu Ramowego, a także opracowywanie przyszłej wspólnotowej polityki badawczej to kolejne cele przyświecające akcjom CSA. Projekty CSA mają jeszcze swój wewnętrzny podział, biorąc pod uwagę typy działań jakie mają wspierać.

Akcje koordynacyjne (CA) – skupiają się na promowaniu współpracy oraz koordynowaniu działalności badawczej i innowacyjnej finansowanej na szczeblach krajowych. W ich zakres wchodzi definiowanie, organizowanie i zarządzanie wspólnymi lub łącznymi inicjatywami oraz takie działania jak: organizowanie konferencji, spotkań, wymiany personelu, upowszechnianie dobrych praktyk, tworzenie wspólnych systemów informacyjnych i grup eksperckich. Projekty nie finansują badań jako takich. Skład to minimum trzy niezależne od siebie instytucje z krajów członkowskich UE lub krajów stowarzyszonych. Budżet projektu wynosi zazwyczaj do 1 mln euro, na okres od jednego do 48 miesięcy.

Akcje wspierające (SA) - mogą być działaniami jednej lub wielu instytucji. Celem jest wspieranie realizacji 7. Programu Ramowego. Mogą one również służyć do opracowywania przyszłej wspólnotowej polityki badawczej. Przykładowo projekty te wspierają konferencje, seminaria, studia i analizy, grupy robocze i eksperckie, a także działalność informacyjną, upowszechnianie i różne połączenia tego rodzaju działań. Tak jak w przypadku akcji koordynujących, tutaj również KE nie będzie finansowała badań. W projektach SA warunkiem jest udział co najmniej 1 instytucji z kraju członkowskiego lub stowarzyszonego z UE; budżet projektu do 1 mln euro, również na okres od jednego do 48 miesięcy.

Niezależnie od tego, jaki typ projektu wybierzemy, należy pamiętać, iż podstawową zasadą finansowania w ramach 7. PR jest współfinansowanie. Oznacza to, że wysokość dofinansowania KE liczona jest procentowo od całkowitych poniesionych kosztów kwalifikowanych (do których nie jest zaliczany VAT). Maksymalna wysokość stopy zwrotu kosztów projektu jest zróżnicowana, w zależności od rodzaju instytucji, typu projektu oraz rodzaju wykonywanego działania. Dla projektów typu akcje koordynacyjne i wspierające – dofinansowanie KE wynosi do 100% kosztów bezpośrednich; czyli kosztówponiesionych bezpośrednio w związku z realizacją projektu, np. wynagrodzenia personelu zatrudnionego do wykonania poszczególnych zadań, podróży, materiałów, zakupu sprzętu itp. Ponadto w projektach CSA jednostka może otrzymać  ryczałt na pośrednie, które ograniczone są w tym przypadku do 7%. pośrednie - to ogólne funkcjonowania jednostki związane z realizacją danego projektu, np. administracji i zarządzania, wynajęcia lub amortyzacji budynków i aparatury, usług telekomunikacyjnych i pocztowych, wody, elektryczności, ogrzewania, ubezpieczenia, wyposażenia biurowego, zatrudnienia personelu administracyjnego itp.

Gdzie znaleźć wytyczne?

System finansowy CSA stosowany jest w każdym programie szczegółowym 7. PR. Komisja Europejska decyduje w jakich konkursach i priorytetach tematycznych mogą być stosowane tego typu projekty. Konkursy w 7. PR ogłaszane są raz do roku, jednak w niektórych tematach mogą pojawić się częściej. Jednak dla jednostek składających wnioski ważny jest moment opublikowania  dokumentacji. z aktualnymi dokumentami konkursowymi:

http://ec.europa.eu/research/participants/portal/page/fp7_calls

Wnioskodawca musi mieć świadomość, że decydując się na przygodę z programem ramowym, bierze udział w konkursie, a co za tym idzie należy stosować się do wymogów i zasad ustalonych przez KE. Szczegółowe informacje z wytycznymi i wymogami formalnymi  podane są w Programie Pracy (Work Programme).

Program Pracy to oficjalny KE opracowany dla każdego z tematów i akcji 7.PR na każdy kolejny rok ich realizacji. Konkretyzuje on obszary badawcze oraz zawiera informacje o obowiązujących rodzajach projektów, kryteriach oceny i budżecie dla wszystkich konkursów przewidzianych w danym roku. Należy pamiętać, by szczegółowo przeczytać treść  konkursu w interesującym nas temacie, gdyż tam zapisane są dokładne wytyczne, jaki problem pojawił się na arenie międzynarodowej i co konkretnie należy rozwiązać. Bardzo ważnym elementem treści konkursu jest tzw. „Oczekiwany Wpływ” (EXPECTED IMPACT), czyli określenie co tak naprawdę będzie musiało się pojawić jako efekt projektu i na kogo ma to mieć największy wpływ, jak z tego UE będzie mogła skorzystać, a także inni beneficjenci końcowi. Warto zapoznać się z dokumentami KE np. „Europe 2020”, „Innovation Union”, itp., by opisać w jakim stopniu projekt odnosi się do założeń polityki czy strategii UE.

Ponadto w Programie Pracy znajdują się wytyczne dotyczące ilości partnerów w , wysokości dofinansowania UE na projekt. W niektórych konkursach mogą pojawić się dodatkowe wymogi np. związane z uwzględnieniem w krajów z Ameryki Południowej czy Azji, lub nawet z konkretnym wskazaniem na kraj. Są to wymogi formalne, więc niedopełnienie jednego z nich, dyskwalifikuje już w pierwszym etapie oceny.

Kolejnym ważnym dokumentem, który należy dokładnie przestudiować jest Przewodnik dla Wnioskodawców (Guide for Applicants). Zawiera on informacje potrzebne do przygotowania wniosku, np. procedury przygotowania i wysyłania projektu do KE, kryteria oceny, formularze aplikacyjne. Osobne przewodniki są przygotowane dla każdego rodzaju projektu i każdego konkursu. W przewodniku podane są wytyczne co do struktury wniosku, informacji jakie mają być opisane w kolejnych punktach, a także limitu stron na poszczególne elementy. Należy pamiętać by wybrać odpowiedni przewodnik dla wnioskodawców, dla konkretnego projektu.

, ale jakie?

W projektach typu akcje wspierające (SA) jednostka samodzielnie może złożyć wniosek, w zależności od tematu konkursu, którego dotyczy. Jednak zazwyczaj zarówno projekty CA jak i SA budowane są w oparciu o konsorcja międzynarodowe. Instytucje, które chcą rozpocząć swoją karierę jako koordynator w projektach międzynarodowych, mogą rozpocząć od koordynacji projektów CA lub SA. Projekty te, co do zasady mają mniejszą liczbę partnerów i mniejszy budżet, niż projekty badawcze.

W , podobnie jak przy projektach badawczych, powinny być uwzględnione jednostki, które są najlepszymi ekspertami w danej dziedzinie. Mimo, iż te dwa typu projektów nie skupiają się na prowadzeniu badań, partnerzy powinni być w stosunku do siebie komplementarni.  Doświadczenie w projektach międzynarodowych jest również ważne, jednak nie należy dyskwalifikować jednostek, które dopiero zaczynają. Projekty CSA skupiają się głównie na działaniach miękkich, wspomnianych wyżej, zatem partnerzy powinni być niezbędni do przeprowadzenia zadań uwzględnionych w projekcie.

Konstruując , należy pamiętać jaki jest cel konkursu i do kogo należy dotrzeć z konkretnymi informacjami.  W tekście konkursu może pojawić się wskazanie, by z konkretnym wynikiem projektu dotrzeć do np. decydentów politycznych, małych i średnich przedsiębiorstw,  stowarzyszeń czy też do społeczeństwa ogólnie. Wtedy trzeba mieć na uwadze takie jednostki i uwzględniać je w projekcie jako partnerów lub też opisać szczegółowo w jaki sposób się do nich dotrze z nowymi informacjami. A zatem działania i wyniki powinny objąć terytorium szeroko rozumianej Europy. Czyli dobór partnerów pod względem położenia geograficznego jest również ważny. Często pada pytanie  - jaki jest idealny skład w projektach CSA - jakie kraje, jaka liczba partnerów? Nie ma jednej odpowiedzi, gdyż wszystko zależy od problemu jaki ma być rozwiązany oraz od zadań przewidzianych w projekcie. Dobierając instytucje do projektu należy brać pod uwagę wszystkie wymienione wyżej aspekty.

Pisząc wniosek na akcje koordynacyjną czy wspierającą należy pamiętać, by uwzględnić działania, które będą promowały wyniki na obszarze Europy, a nawet poza nią, np.: konferencje w poszczególnych krajach, spotkania dla wybranych beneficjantów, publikacje, spoty reklamowe itd. Cały czas koordynatorowi projektu powinna przyświecać idea, iż otrzymuje dofinansowanie z KE, więc rozwiązanie musi być na skalę europejska, a nie krajową czy regionalną.

Na pytanie zadane koordynatorom projektów, w jaki sposób powoływali partnerów, odpowiedź jaka często pada brzmi: „najlepiej powołuje się sprawdzonych partnerów, takich z którymi wcześniej prowadziło się jakieś wspólne działania”. Oczywiście dobrze jest mieć partnerów już sprawdzonych, z którymi wcześniej się współpracowało i wiadomo, że dobrze wywiązują się ze swoich obowiązków.

Jednak zdarzają się sytuacje kiedy nie znamy instytucji z odpowiednim doświadczeniem pasującym do projektu lub musimy dołączyć zupełnie nową dla nas jednostkę. Warto wtedy brać pod uwagę, czy ta jednostka jest rozpoznawalna na rynku europejskim, inaczej mówiąc czy jest znana w określonym środowisku lub ma uznanych przedstawicieli. Pomocna przy szukaniu nowych konsorcjantów jest również baza partnerów serwisu Komisji Europejskiej:  CORDIS – Partner Service:

 http://cordis.europa.eu/partners/web/guest/home

Baza zawiera ponad sześć tysięcy profili instytucji z całego świata. Można tam wyszukać partnerów, którzy będą pasowali swoim doświadczeniem do realizacji zadań założonych w projekcie. Ponadto samemu można stworzyć swój profil podając szczegółowe informacje o specjalizacji jednostki. Warto wskazać również czy chce się brać udział w projektach badawczych czy tylko wspierających oraz czy interesuje nas rola koordynatora czy tylko partnera. Baza faktycznie działa i wiele polskich jednostek znalazło się w projektach międzynarodowych dzięki temu, że mieli opublikowany tam swój profil. Koordynator odnalazł taką instytucję, która go interesowała i zaprosił do tworzonego projektu. Warto więc pomyśleć nad wpisaniem instytucji do bazy, by być lepiej widzialnym na arenie międzynarodowej.

O czym jeszcze decyduje koordynator?

W projektach wspierających (SA), decydując się na samodzielną realizację, mamy niejako ułatwione zadanie, gdyż cały proces pisania projektu spoczywa na nas samych. Podejmując się koordynacji międzynarodowym musimy mieć świadomość, że już od momentu pisania, poprzez realizację, aż do zakończenia projektu, jesteśmy odpowiedzialni za wszystkich partnerów i za to co się będzie działo. Koordynator przekłada pomysł na projekt i dobiera partnerów, z którymi będzie chciał realizować zadania. Cały proces pisania projektu spoczywa głównie „na barkach” koordynatora, ale może on zadecydować, by podzielić pracę pomiędzy partnerów, przy opisie poszczególnych punktów. Jeżeli koordynator zdecyduje się na te opcję, wówczas otrzymuje  fragmenty tekstu pisane w różnym stylu, czasami z niejasno określonymi celami czy zadaniami. Zadaje sobie wtedy pytanie „co miał na myśli?”, prosi o wyjaśnienia, a co za tym idzie cały proces pisania projektu jest bardzo spowolniony. Więc często zdarza się, że i tak finalnie musi wszystko przerobić, by wniosek był spójny z jasną myślą przewodnią i określonym celem.

Do zadań koordynatora na etapie pisania projektu, należy  również rozdysponowanie budżetu pomiędzy partnerów, w zależności od zadań jakie mają do wykonania. W związku z tym, iż w projektach CSA nie ma działań badawczych, dofinansowanie KE zazwyczaj nie przekracza 1 mln euro. Często zdarza się, iż w tych projektach większość prac skupia się na organizacji specjalistycznych szkoleń, warsztatów czy konferencji. Należy wtedy pamiętać by uwzględnić wszystkie związane z realizacją tych wydarzeń; począwszy od np. akcji promocyjnej, a następnie poprzez wszystko co wiąże się z samą organizacją (opłaty za wynajem sali, wynajem sprzętu multimedialnego, druk materiałów konferencyjnych, catering, publikacje pokonferencyjne itd.), do uwzględnienia honorariów dla zaproszonych prelegentów. Jeżeli w projekcie zadania będą dotyczyć zbierania danych, a następnie ich analizy – wszystkie , które się z tym wiążą są również kosztami kwalifikowanymi. Oczywiście należy pamiętać, że kosztem głównym w projekcie są zawsze wynagrodzenia dla osób realizujących  w nim pracę.

Koordynator musi brać pod uwagę również działania promujące zarówno projekt i jego dofinansowanie z KE,  jak i promocje wyników projektu. Efekty prac powinny być promowane na skalę europejską, by dotrzeć do wszystkich beneficjentów w różnych krajach. Obowiązkowo internetowa projektu, ulotki, broszury, materiały informacyjne i promocyjne, ale również wystąpienia na konferencjach, gdzie będzie promowany projekt czy jego wyniki- to również kategorie kosztów, które wiążą się z realizacją zadań. Inne formy przekazu, jak najbardziej niekonwencjonalne, też są mile widziane w takich projektach. Należy pamiętać, by  dotrzeć do jak najszerszego grona z konkretną informacją.

O czym należy pamiętać?

Najważniejsze dla koordynatora projektu są wspomniane wyżej dokumenty konkursowe: Program Pracy oraz Przewodnik dla Wnioskodawców. Wybór odpowiedniego tematu konkursu oraz rodzaju projektu determinuje działania, jakie będą prowadzone w projekcie. Pisząc wniosek, należy pamiętać o kilku podstawowych zasadach. Minimalna liczba partnerów, budżet projektu, proponowane działania, a przede wszystkim struktura samego wniosku projektowego. Zgodnie z przewodnikiem należy skonstruować wniosek, który musi być złożony w określonym terminie. Dzień zamknięcia konkursu (deadline) – to konkretna data, zazwyczaj trzy-cztery miesiące od momentu publikacji ogłoszenia, z godziną 17.00 czasu brukselskiego. Przekroczenie tej godziny nawet o kilka sekund niestety dyskwalifikuje, gdyż system automatycznie się zamyka i projektu nie można wysłać. Wnioski składa się w elektronicznym systemie składanie wniosków (Electronic Submission System – EPSS)

http://ec.europa.eu/research/participants/portal/page/fp7_calls

Propozycja projektowa składa się z dwóch części – administracyjnej (formularze A1, A2, A3) oraz opisowej (część B).  Formularze A wypełnia się w dowolnym momencie w systemie EPSS. Natomiast cześć opisowa dołączana jest już w formacie PDF do naszej aplikacji. Struktura wniosku szczegółowo podana jest w przewodniku, co ma na celu pomóc przy pisaniu, wskazując jakie informacje w kolejnych punktach powinny się znaleźć.

Podobnie jak w projektach badawczych, w projektach CSA koordynator jest odpowiedzialny za większość działań, ale można stwierdzić że na mniejsza skalę. Dlatego często konsultanci, a także osoby, które już realizowały projekty, polecają podjęcia się koordynacji akcji CSA, by nabrać praktyki i doświadczenia. A dzięki temu potem będą lepiej zarządzać z większą ilością partnerów, a przede wszystkim ze znacznie wyższym budżetem. Dzięki zarządzaniu lub uczestnictwu w mniejszych projektach, nabywa się doświadczenia nie tylko związanego z realizacją projektu, raportowaniem czy rozliczaniem, ale także poznaje się procedury obowiązujące w KE. Przy pisaniu wniosku warto skorzystać z pomocy, którą oferują jednostki specjalnie do tego powołane. Programów Badawczych UE czy Regionalne Punkty Kontaktowe, rozmieszczone we wszystkich regionach kraju, oferują możliwość bezpłatnych konsultacji przy przygotowywaniu wniosku. (http://www.kpk.gov.pl)

Joanna Bosiacka-Kniat, Konsultantka Siódmego Programu Ramowego Wspólnoty Europejskiej na rzecz Badań, Rozwoju Technologicznego i Wdrożeń. Pracuje w Regionalnym Punkcie Kontaktowym , Poznański Park Naukowo-Technologiczny Fundacji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Fot. Smartlink

:Joanna Bosiacka-Kniat 

Joanna Bosiacka-Kniat, Konsultantka Siódmego Programu Ramowego Wspólnoty Europejskiej na rzecz Badań, Rozwoju Technologicznego i Wdrożeń. Pracuje w Regionalnym Punkcie Kontaktowym , Poznański Park Naukowo-Technologiczny Fundacji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

 


powrót | do góry | strona główna | kalendarium | regulamin serwisu | pliki cookies | kontakt
Portal jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

© 2005-2018 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości