Portal Finanse Firma Klastry Instytucje Promocja Polityka
Artykuły analityczne
2012/03/27 14:23:31
Brazylia – w pogoni za innowacyjnością

Brazylię przez dziesięciolecia międzynarodowe rynki opisywały krótką maksymą: „kraj przyszłości i takim pozostanie”. Sformułowanie to godziło dwie sprzeczności – docenienie olbrzymiego potencjału gospodarczego największego państwa Ameryki Łacińskiej i przekonanie o tym, iż swoich możliwości nigdy nie wykorzysta. Dziś jednak Brazylia staje się globalnym graczem. Postęp zawdzięcza bogactwom naturalnym, których komercjalizacja wymaga jednak innowacyjnych rozwiązań,  także innowacjom społecznym.To właśnie innowacyjność jest coraz ważniejszym zasobem Brazylii, stając się ważnym źródłem przewagi konkurencyjnej.

Wschodząca potęga

Ponad dekadę temu bank inwestycyjny Goldman Sachs ukuł nowy na określenie czterech krajów o największym potencjale gospodarczym – BRIC. To akronim, na który składają się pierwsze litery nazw każdego z tych krajów: Brazylii, Rosji, Indii i Chin. Według ekspertów banku do roku 2050 w wyniku intensywnego rozwoju państw z grupy BRIC globalny układ sił – ekonomicznych, gospodarczych, ale także politycznych – zostanie przedefiniowany i wspomniana „czwórka” zdystansuje obecnych hegemonów, tzw. grupę G6 (Stany Zjednoczone, Japonia, Wielka Brytania, Niemcy, Francja, Włochy). Brazylia już dziś jest regionalnym mocarstwem, a swoją dominującą pozycję w Ameryce Południowej zawdzięcza nie tylko geografii (zajmuje niemal połowę powierzchni kontynentu) i demografii (ok. 200 mln obywateli), ale przede wszystkim przemyślanym, konsekwentnie realizowanym reformom. Wystarczy wspomnieć, że w 1993 r. w brazylijskiej gospodarce, jak  powiedzieliby sceptycy, jedynym elementem na wysokim poziomie była inflacja – 2,5 tys. proc. w skali roku. Kraj borykał się z lawinowo rosnącym zadłużeniem, stał na skraju bankructwa, poszerzały się obszary biedy.

Zakrojony na szeroką skalę program naprawczy, obejmujący zagadnienia nie tylko gospodarcze i ekonomiczne, ale także społeczne i kulturowe, wyprowadził Brazylię na ścieżkę długofalowego wzrostu, z której nie schodzi ona do dziś (zob. tabela 1). Obecnie tę największą gospodarkę Ameryki Łacińskiej finansowe rynki wyceniają na kwotę ok. 1,4 tryliarda dolarów, co lokuje Brazylię na 5. pozycji wśród globalnych potęg ekonomicznych – Brazylia wyprzedziła już niektórych członków grupy G6 (Włochy, Francję i Wielką Brytanię). Pod względem siły nabywczej rynek brazylijski jest oceniany jeszcze wyżej – na 5. miejscu tuż za tak rozwiniętymi państwami, jak Stany Zjednoczone, Japonia, Niemcy i Chiny. W międzynarodowych rankingach najbardziej atrakcyjnych lokalizacji dla bezpośrednich inwestycji zagranicznych Brazylia znajduje się już na podium – po Stanach Zjednoczonych i Chinach jest wskazywana jako trzecia najlepsza lokalizacja. Przekłada się to na realne korzyści – w brazylijskich metropoliach swoje zakłady produkcyjne wybudowały niemal wszystkie liczące się koncerny motoryzacyjne: Ford, Toyota, PSA, Kia, General Motors. Na inwestycjach zyskuje nie tylko gospodarka (od 2003 r. w Brazylii powstało ponad 8 mln nowych miejsc pracy), ale przede wszystkim społeczeństwo, dzięki czemu udaje się znacząco redukować patogenne i kryminogenne obszary biedy, tzw. favele. Na przestrzeni ostatniej dekady z ubóstwa wyszło ponad 20 mln Brazylijczyków, a kolejne 32 mln awansowało do klasy średniej (w sumie to już 53% społeczeństwa). Zwieńczeniem tego etapu rozwoju i najlepszej w historii kraju passy będą z pewnością letnie igrzyska olimpijskiej w 2016 r., których Brazylia jest gospodarzem. Przygotowania do tej największej na świecie imprezy sportowej staną się dodatkowym, bardzo mocnym impulsem rozwojowym, który pozwoli Brazylii wykonać kolejny skok cywilizacyjny.

Tabela 1. Podstawowe wskaźniki gospodarki Brazylii

Wskaźnik

Rok

2008

2009

2010

2011

PKB (w bln USD)

1,5

1,4

2,2

2,5

Dynamika wzrostu PKB

5,2%

-0,6%

7,5%

2,8%

PKB per capita (w USD)

9.500

10.100

10.800

11.600

Inflacja

5,8%

4,2%

5,0%

6,5%

BIZ (w mld USD)

45

25

38

48

 
Źródło: Opracowanie własne.

Uwarunkowania klimatycznepredysponują Brazylię do bycia światowym liderem w produkcji rolnej. Paradoksalnie jednak, pomimo olbrzymiego potencjału i wielowiekowej tradycji upraw, kraj ten przez długi czas nie należał do liczących się producentów artykułów spożywczych. Problemem była niska wydajność sektora rolniczego. Dopiero w ostatnich 30 latach, dzięki wdrożeniu innowacyjnych rozwiązań, efektywność pracy w rolnictwie wzrosła aż o 360%, a w konsekwencji tego skoku Brazylia awansowała do grona największych na świecie wytwórców żywności (obok Stanów Zjednoczonych, Kanady, Australii, Argentyny i Unii Europejskiej). Do kawy będącej od lat sztandarowym hitem eksportowym Brazylii teraz trzeba dodać takie artykuły, jak: cukier, soja, sok z pomarańczy, drób czy wołowina. 

Znakomite perspektywy rozwojowe stwarzają Brazylii odkryte niedawno bogate, podmorskie złoża ropy naftowej. Dzięki nim do 2015 r. brazylijskie wydobycie zwiększy się z obecnych 2 mln baryłek dziennie do 3 mln, co oznacza, że kraj ten stanie się szóstym na świecie producentem tego surowca. Warto zauważyć, że brazylijskie władze chcą nie tylko czerpać korzyści z prostej eksploatacji podmorskich pól Tupi, ale uczynić z nich impuls rozwojowy także dla innych sektorów gospodarki. W plan ten wpisuje się program modernizacji i rozbudowy brazylijskich stoczni, które mają wybudować 49 nowoczesnych statków do transportu ropy i jej produktów pochodnych. Brazylijski sektor paliwowy jest zresztą jednym z najlepiej rozwiniętych i najbardziej innowacyjnych na świecie, przy czym nie ma to wcale wielkiego związku z odkrytymi w 2007 r. złożami ropy (ostatecznie to przecież paliwo konwencjonalne). Brazylijski przemysł niemal do perfekcji nauczył się wykorzystywać niekonwencjonalne źródła, opierając swój rozwój na biopaliwach produkowanych przede wszystkim z trzciny cukrowej. Sprzyja temu rolniczy charakter wielu regionów Brazylii, terenów pod przemysłową uprawę trzciny cukrowej nie brakuje, a technologie jej przetwarzania – dzięki współpracy w tym zakresie sektora biznesu z sektorem nauki – stają się coraz doskonalsze. Obok Stanów Zjednoczonych, Brazylia jest największym na świecie producentem biopaliw (razem oba kraje odpowiadają za ponad 70% globalnej produkcji!), rozwija ich tzw. drugą generację, ponad połowa aut jeżdżących po brazylijskich drogach napędzają biopaliwa – zwykle są  to paliwa oparte na bioetanolu E20 lub E85, a nawet E100. Ostatni z wymienionych typów paliwa, z uwagi na swoją specyfikę – bez dodatku benzyny i rygorystyczne wymagania klimatyczne (temperatura nie może spadać poniżej 15 stp. C) – stosowany jest wyłącznie w Brazylii i Argentynie. Brazylijski przemysł, zachęcony postępami w produkcji biopaliw, staje się również światowym liderem w pionierskich rozwiązaniach dotyczących wykorzystania w produkcji energii elektrycznej zgazowanej biomasy.

O rosnącej innowacyjności brazylijskiej gospodarki świadczy dynamiczny rozwój sektorów motoryzacyjnego i lotniczego. Zwłaszcza ten ostatni jest dowodem na to, że w ostatnich latach największa gospodarka Ameryki Łacińskiej przestaje być prostą gospodarką surowcową, a staje się nowoczesną gospodarką wiedzy. Brazylijski koncern aeronautyczny Embraer jest czwartym na świecie największym producent samolotów i jednym z liderów innowacyjności w swojej branży. Petrobras, państwowy gigant petrochemiczny, staje się ważnym globalnym graczem na rynku energetycznym i pionierem w technologii ultra-głębinowych odwiertów. Brazylijskie firmy znajdują się w awangardzie tak nowoczesnych branż, jak (vide Bioclin, Visiontech) czy IT (vide FUMSOFT).

Brazylia to kraj, dla którego tak samo ważne jak zasoby naturalne – ropa naftowa, gaz ziemny, ruda żelaza, węgiel kamienny, boksyty, rudy miedzi, kamienie szlachetne i złoto – stają się zasoby intelektualne: wykwalifikowani pracownicy, kreatywni przedsiębiorcy i twórczy naukowcy. Zasoby te można określić jednym wspólnym terminem – innowacyjność. To właśnie ona staje się kluczem do zrozumienia dynamicznego rozwoju brazylijskiej gospodarki w ostatnich latach.

Innowacyjność w Brazylii – blaski i cienie

Sumaryczny Indeks Innowacyjności – to wskaźnik co roku obliczany przez Komisję Europejską dla państw unijnych i 10 krajów spoza Wspólnoty – w przypadku Brazylii nie jest imponujący, zwłaszcza w zestawieniu z liderami tego rankingu (zob. wykres). Warto jednak pamiętać, że Brazylia jest dopiero na początku procesu rozwoju w oparciu o podnoszenie innowacyjności i konkurencyjności własnej gospodarki, ma do nadrobienie spory dystans, ale zdaniem ekspertów jej potencjał wskazuje, że wzrost innowacyjności będzie tam następował w sposób niezwykle dynamiczny. W chwili obecnej największa gospodarka Ameryki Łacińskiej wykazuje wyraźny deficyt innowacyjności zwłaszcza w takich obszarach, jak: współpraca publiczno-prywatna przy projektach naukowo-badawczych, sektor B+R, liczba zgłaszanych patentów, licencji i innych znaków ochrony własności intelektualnej. Jednocześnie jednak rośnie wskaźnik skolaryzacji, a system szkolnictwa wyższego dynamicznie się rozwija. Rokrocznie w Brazylii ukazuje się ponad 30 tys. publikacji naukowych, kadrę akademicką tworzy ponad 125 tys. pracowników, jednak – na co wskazuje również Sumaryczny Indeks Innowacyjności – spada liczba rejestrowanych przez brazylijskie przedsiębiorstwa i uczelnie patentów oraz licencji.  

Wykres. Sumaryczny Wskaźnik Innowacyjności dla poszczególnych krajów

 

Źródło: http://ec.europa.eu/enterprise/policies/innovation/files/ius-2011_en.pdf

W brazylijskim systemie innowacji instytucjonalnie najważniejszym ogniwem jest rządowa agencja FINEP. Podstawowym zadaniem utworzonej w 1967 r. organizacji jest wspieranie rozwoju społecznego i gospodarczego kraju poprzez promowanie szeroko rozumianej innowacyjności. FINEP angażuje się, udzielając finansowego wsparcia z funduszy publicznych, w innowacyjne projekty realizowane w przemyśle i sektorze nauki, a także na styku tych dwóch obszarów. Agencja realizuje kilka programów adresowanych do przedsiębiorców i środowisk akademickich, m.in.:

  • Inova Brasil(Innowacyjna Brazylia) – dotacje na projekty badawczo-rozwojowe realizowane przez przedsiębiorstwa przy współpracy z jednostkami naukowymi;
  • Juro Zero(Zero odsetek) – preferencyjny system pożyczek dla firm na realizację innowacyjnych inwestycji, preferowane są branże technologiczne;
  • Subvenção Economica(Program kapitału zalążkowego) – program wspierający młode innowacyjne firmy w początkowej fazie ich rozwoju;
  • Incubadora de Fundos Inovar(Inkubator innowacji) – wsparcie funduszy inwestujących w innowacyjne modele biznesowe.

Drugą ważną instytucją w brazylijskim systemie innowacji jest Stowarzyszenie Parków Naukowych i Inkubatorów Przedsiębiorczości ANPROTEC. Stowarzyszenie na przestrzeni ponad dwóch dekad wypracowało mechanizmy ułatwiające podjęcie współpracy pomiędzy sektorem naukowym a przemysłem. Obecnie zrzesza ponad 400 podmiotów – techoparków i inkubatorów –  reprezentujących w sumie ponad 6 tys. firm, generujących łącznie ponad 30 tys. miejsc pracy. ANPROTEC stał się ważnym partnerem dla władz centralnych przy ustalaniu priorytetów polityki innowacyjnej państwa.

 

Charakterystyczną cechą brazylijskiego systemu innowacji jest wysoka aktywność na tym polu państwa, przy jednoczesnym stosunkowo niskim udziale – zwłaszcza finansowym – sektora prywatnego. To niewątpliwie słabość, która w znacznej mierze wynika z tradycyjnego modelu gospodarczego i społecznego nie tylko samej Brazylii, ale – w szerszej perspektywie – całej Ameryki Łacińskiej, w którym to państwo jest głównym graczem gospodarczym. Innowacyjność gospodarki pobudzana jest w Brazylii przy bezpośrednim wsparciu rządu tak w wymiarze finansowym, jak i organizacyjnym. Wsparcie to realizowane jest w ramach funduszy sektorowych, obejmujących kilkanaście najważniejszych branż, m.in. telekomunikację, energetykę, przemysł spożywczy i rolnictwo, IT, medycynę. Strategiczne decyzje dotyczące kierunków rozwoju poszczególnych sektorów podejmuje tzw. Komitet Sterujący każdego z tych sektorów, będący reprezentacją nauki, przemysłu i administracji publicznej. Wspierane są przede wszystkim te projekty, które wymagają łączenia potencjałów nauki i biznesu. Drugim, obok funduszy strukturalnych, narzędziem wsparcia innowacyjności w Brazylii jest system ulg i zachęt podatkowych. Szacuje się, że rocznie kosztuje to budżet państwa od 1,5 do 2 mld BRL, co daje ok. 0,1% PKB. Nie jest to jednak zbyt wygórowana cena za wzrost innowacyjności i poprawienie konkurencyjności brazylijskich firm. Początkowo systemem ulg podatkowych na badania i rozwój była objęta branża ICT, stopniowo jednak wsparcie to zostało rozszerzone na inne sektory gospodarki. Stało się to możliwe w 2004 r., po przyjęciu tzw. ustawy o innowacjach, która wyznaczyła ramy prawne i priorytety brazylijskiej polityki innowacji. wprowadziła wiele mechanizmów wspierających innowacyjność przedsiębiorstw, m.in.: odpisy od podatku dochodowego dla firm inwestujących w badania i rozwój, zmniejszenie podatku od transakcji kupna maszyn i urządzeń służących realizacji projektów badawczo-rozwojowych, system stypendialny dla naukowców pracujących w przemyśle, który znacząco zmniejszył obciążenia płacowe dla pracodawców, zatrudniających pracowników naukowych, co przyczyniło się do zacieśnienia współpracy na linii biznes-nauka. Brak bliskich relacji między sektorem naukowym a przemysłem, niewielka liczba wspólnych naukowo-komercyjnych projektów i pracowników naukowych zatrudnianych w firmach jest jedną z podstawowych barier dla wzrostu innowacyjności brazylijskiej gospodarki. Wspomniana promująca innowacyjność usunęła przynajmniej część z tych utrudnień, stwarzając prawne warunki do łatwiejszego nawiązywania współpracy jednostek naukowych z podmiotami gospodarczymi.

Obecnie brazylijskie władze wdrażają nowy program strukturalny – Brasil Major – którego celem jest poprawa do 2014 r. konkurencyjności gospodarczej kraju (zob. tabela 2). Kluczowym elementem programu jest wspieranie innowacyjności najważniejszych sektorów: IT i ICT, przemysłu wydobywczego, sektora motoryzacyjnego, rolnictwa. Plan zakłada również systematyczne podnoszenie nakładów państwa na badania i rozwój – w 2012 r. w Brazylii wydatki na ten cel wynosiły ponad 24 mld USD, co odpowiada 1,19% PKB (w 2002 ten wskaźnik wynosił ledwie 0,86% PKB). Brazylia na przestrzeni kilku najbliższych lat chce pod tym względem dojść do poziomu najlepiej rozwiniętych państw świata, czyli blisko 2% PKB.

Tabela 2. Najważniejsze założenia programu Brasil Major

Brasil Major

Ulgi podatkowe na łączną kwotę 24 mld BRL

Redukcja podatków od wynagrodzeń w kluczowych sektorach: włókienniczym, obuwniczym, meblarskim, IT

Polityka zamówień publicznych promująca produkty rodzimych firm

Wsparcie przemysłu motoryzacyjnego

Redukcja do 3% podatków płaconych przez producentów eksportowanych dóbr przemysłowych

Redukcja podatków od sprzedaży dóbr inwestycyjnych, ciężarówek i materiałów konstrukcyjnych

Nowe linie kredytowe wspierające innowacyjne inwestycje

 

Źródło: http://m.interia.pl/biznes/news-brazylia-ma-zadatki-na-czwarta-potege,aId,1706042

Wyzwaniem dla brazylijskiego systemu innowacji jest reforma szkolnictwa wyższego. Swoisty boom edukacyjny w ostatnich latach doprowadził do powstania wielu prywatnych szkół, czego efektem ubocznym stało się jednak ogólne obniżenia jakości kształcenia (z podobnymi problemami boryka się polski system szkolnictwa wyższego). Poprawy wymaga również dostosowanie programów nauczania do realnych potrzeb rynku pracy (tu znów widać wyraźną analogię między Polską a Brazylią). Kolejną słabością brazylijskiego systemu nauki jest jego nadmierna koncentracja geograficzna. Według Krajowej Rady Rozwoju Naukowo-Technologicznego niemal 50% instytucji naukowych i badawczo-rozwojowych znajduje się w regionie Southwest.

Brazylijski klasteringu

Ważnym ogniwem systemu innowacji w Brazylii są klastry, czyli powiązania kooperacyjne firm działających w tych samych lub pokrewnych branżach, ośrodków naukowych i władz regionalnych, których celem jest łączenie potencjałów poszczególnych podmiotów i podnoszenie ich efektywności, konkurencyjności oraz innowacyjności poprzez wytworzenie efekty synergii. Dominującym modelem klastrów są tutaj klastry satelitarne, w których kluczową rolę odgrywają małe i średnie przedsiębiorstwa. Siła tego rodzaju powiązań gospodarczych wynika przede wszystkim z przewagi lokalizacyjnej i związanego z nią niższego poziomu kosztów działania. Brazylia, ale także cała Ameryka Łacińska, ma długą i bogatą tradycję tworzenia sieci kooperacyjnych. W regionie Minas Gerais skupiający firmy z branży obuwniczej działa już od ponad 80 lat. To doskonały przykład przeniesienie wzorów kulturowo-biznesowych z jednego kraju i umiejętnego przeszczepienia ich na gruncie drugiego kraju. Region Minas Gerais w latach 30-tych XX w. przyciągnął wielu emigrantów z Włoch, którzy przywieźli ze sobą nie tylko tradycyjne rzemiosło, ale także kulturę współpracy i umiejętność kooperacji. Tak Belo Horizonte stało się zagłębiem obuwniczym Brazylii i jednym z pierwszych regionów w Ameryce Łacińskiej, w których powstał klasyczny . Dziś tworzy go ponad 500 firm, które generują razem 8 tys. miejsc pracy i produkują 8 mln par butów rocznie. w Minas Gerais wytwarza nie tylko obuwie, ale także inne akcesoria damskie, jest liczącym się eksporterem (produkty z Minas Gerais sprzedawane są w Europie, na Bliskim Wschodzie, Aryce Południowej i w Stanach Zjednoczonych) i uczynił z Bela Horizonte brazylijską stolicą mody.

Drugim liczącym się nie tylko w kraju, ale i na świecie klastrem obuwniczym jest Vale Dos Sinos z regionu Porto Alegre. Działa w nim około 3 tys. firm, zatrudniających łącznie ponad 130 tys. pracowników.  Vale Dos Sinos produkuje ponad 120 mln par butów rocznie o wartości ok. 1,3 mld USD, z czego olbrzymią część wysyła na rynki zagraniczne. , z uwagi na zasięg działania i swoją skalę, jest najważniejszym podmiotem w brazylijskiej branży obuwniczej, wyznaczając w niej trendy zarówno w zakresie designu, jak i technologii oraz organizacji procesów biznesowych. Vale Dos Sinos nie tylko skupia większość potencjału rynku obuwniczego w Brazylii w postaci 60% wytwórców komponentów do produkcji obuwia i 80% producentów maszyn dla przemysłu skórzanego, ale przede wszystkim ściśle współpracuje z licznymi jednostkami naukowymi i badawczo-rozwojowymi, przyczyniając się do podniesienia innowacyjności całego sektora obuwniczego. Vale Dos Sinos ma złożoną strukturę, w jego ramach funkcjonuje kilka sieci interakcji łączących poszczególne grupy członków: producenci obuwia, producenci barwników i komponentów, sieci sprzedaży, dostawcy technologii, itp.           

Olbrzymi potencjał innowacyjności tkwi w szeroko rozumianym obszarze ekologii: „zielonych” technologiach, alternatywnych, niekonwencjonalnych paliwach, rozwiązaniach energetycznych przyjaznych środowisku naturalnemu. Brazylia jest jednym z globalnych liderów eko-innowacji, czego wyrazem jest powstający w regionie Amazonki – z główną siedzibą w Manaus – eko- wodny, którego celem jest wsparcie zrównoważonego rozwoju tego obszaru, godzącego energetyczne potrzeby mieszkańców z koniecznością ochrony naturalnych walorów.      

Innym klastrem o długiej i bogatej historii jest Telebrás – telekomunikacyjny utworzony w 1972 r. Wcześniej, przed powstaniem tego powiązania gospodarczego, brazylijski rynek usług telekomunikacyjnych cechował się nadmiernym rozproszeniem. Funkcjonowało na nim ponad 800 firm telekomunikacyjnych, co znacząco utrudniało przyjęcie i realizację wspólnej strategii rozwoju infrastruktury. Utworzenie sieci współpracy umożliwiło realizację kluczowych inwestycji infrastrukturalnych i wprowadzenie nowoczesnych usług telekomunikacyjnych.

Innowacje społeczne

Cechą wyróżniającą brazylijski system innowacji jest zwrócenie szczególnej uwagi na społeczne aspekty wzrostu gospodarczego. Brazylia przez dziesięciolecia była krajem niezwykle rozwarstwionym , każde duże brazylijskie miasto posiadało swoje dzielnice biedy, miejsca przemocy, przestępczości, patologii. Reform wymagała więc nie sama brazylijska gospodarka, ale cały społeczny ład. Bez zmian społecznych, kulturowych i mentalnościowych nie udałby się Brazylii skok cywilizacyjny, którego dokonała w ostatnich kilkunastu latach. W brazylijskiej polityce innowacyjności tak samo ważne jak innowacje technologiczne i biznesowe są innowacje społeczne. W kraju powstało wiele nowatorskich programów edukacyjnych, których głównym celem było zmniejszenie nierówności społecznych, przerwanie zaklętego kręgu biedy i przestępczości, pobudzenie przedsiębiorczości i kreatywności mieszkańców. W sferze nowatorskich technologii i organizacji procesów biznesowych Brazylia jest jeszcze krajem goniącym światowych liderów, ale w sferze innowacji społecznych można śmiało uznać ją za trendsettera. Co więcej, pogoń Brazylii za nowoczesnością i innowacyjnością zaczął się właśnie od zmian społecznych, związanych ze zmianą świadomości zarówno zwykłych obywateli, jak i elit politycznych. Brazylia musiało przejść trudną drogę od systemu „konserwującego” nierówności i przywileje dla wybranych grup społecznych do systemu wspierającego rozwój całego społeczeństwa. Skalę tego wyzwania dobrze opisuje Ladislau Dowbor, doradca byłego prezydenta Brazylii Luli da Silvy w rozmowie z Jackiem Żakowskim: Dziesięć lat temu system był nastawiony na gwarantowanie przywilejów. To powodowało koncentrację bogactwa i hamowało rozwój. Mieliśmy też beztroską eksploatację środowiska. Nikt nie pilnował ile drzew rąbie się w Amazonii i ile się wpuszcza chemikaliów do rzek. Katastrofa społeczna i ekologiczna wisiała w powietrzu. Rósł tak zwany czwarty świat. Mieliśmy sześćdziesiąt milionów osób bez dochodu, własności, adresu, konta bankowego (zob. tu ). Dziś większość z tych problemów Brazylia ma już za sobą, a rozwiązała je nie tylko dzięki inwestycjom stricte gospodarczym, ale przede wszystkim dzięki odważnym, innowacyjnym projektom społecznym. Wystarczy w tym kontekście przywołać dwa sztandarowe przykłady: program Bolsa Familia i projekt Pontos de Cultura. Pierwszy program zinformatyzował i zrewolucjonizował sposób udzielania pomocy socjalnej najbiedniejszym warstwom brazylijskiego społeczeństwa, klasie tzw. „czwartego świata”. Różnego rodzaju zasiłki i zapomogi zamiast być wypłacane przez wiele instytucji wpływały na specjalne karty magnetyczne, które trafiły do rodzin objętych pomocą. Rozwiązanie to wyeliminowało wszystkie instytucje pośrednie, dzięki czemu pomoc państwa stała się bardziej efektywna, a społeczna między nim a najbiedniejszą częścią społeczeństwa bardziej przejrzysta. Pieniądze na kartę trafiały wówczas, gdy rodzina spełniła określone kryteria, m.in. zapisanie dzieci do szkół, wypełnienie obowiązku szczepień, itp. Istotą programu była nie zmiana technologii w przekazywaniu świadczeń socjalnych, lecz zmiana świadomości i mentalności ludzi. była jedynie instrumentem, który ułatwił osiągnięcie tego celu. Z kolei projekt Pontos de Cultura polegał na włączeniu w obieg kultury wykluczonych do tej pory mieszkańców faveli, przede wszystkim dzieci i młodzież. W dzielnicach biedy powstały tysiące nowych ośrodków kulturalnych, świetlic wyposażonych w komputery i szybki dostęp do Internetu, stoły mikserskie, pozwalające rozwijać młodzieńcze pasje i wiele innych narzędzi edukacji oraz rozrywki. Celem tych działań było zaszczepienie wśród młodych mieszkańców faveli zainteresowania kulturą, uczynienie z nich nie tylko jej odbiorców, ale przede wszystkim twórców. Dla tak silnie rozwarstwionego społeczeństwa, zniesienie barier w redystrybucji wiedzy i bogactwa było olbrzymim wyzwaniem, a jednocześnie kluczowym warunkiem dla uruchomienia mechanizmów rozwojowych. Społeczne innowacje są jednym z filarów polityki innowacyjnej państwa, bez nich pogoń największej gospodarki Ameryki Łacińskiej za nowoczesnością z góry byłaby skazana na niepowodzenie.   

Przyszłość Brazylii

Dziś Brazylia eskortuje nie tylko światowej klasy piłkarzy, ale także nowoczesne samoloty, biopaliwa, modne obuwie wytwarzane w klastrach. Ciągle musi gonić globalnych liderów innowacyjności, ale podczas, gdy im zaczyna brakować tchu, największy kraj Ameryki Łacińskiej dopiero się rozgrzewa. W perspektywie 40 lat brazylijska gospodarka z obecnego 7. miejsca awansuje na 4. pozycję (tabela 3). Takiej dynamiki rozwoju nie osiągnie żaden inny kraj na świecie.

Tabela 3. Globalne scenariusze rozwoju 

Pozycja

rank.

2010 r.

2020 r.

2030 r.

2050 r.

1

USA

Chiny

Chiny

Chiny

2

Chiny

USA

USA

Indie

3

Japonia

Indie

Indie

USA

4

Indie

Japonia

Japonia

Brazylia

5

Niemcy

Rosja

Brazylia

Japonia

6

Rosja

Niemcy

Rosja

Rosja

7

Brazylia

Brazylia

Niemcy

Meksyk

8

W. Brytania

W. Brytania

Meksyk

Indonezja

9

Francja

Francja

Francja

Niemcy

10

Włochy

Meksyk

W. Brytania

W. Brytania

Źródło: HM Government, Let’s choose growth. Why we need reform to unlock Europe’s potential, London 2011; za http://zds.kprm.gov.pl/sites/default/files/innowacyjnosc_0.4.pdf

Skrót określający cztery wschodzące potęgi gospodarcze – BRIC – zyskał taką formę zapewne ze względów fonetycznych (tak akronim ten po prostu najłatwiej wymówić). Dziś trudno jednak oprzeć się pokusie symbolicznego odczytania tego zapisu, w którym litera oznaczająca Brazylię znajduje się na pierwszym miejscu. Brazylia bowiem staje się symbolem gospodarczego sukcesu i chociaż nominalnie pod względem najważniejszych wskaźników ekonomicznych ustępuje Chinom, zdaniem wielu ekspertów to właśnie ona w dłuższej perspektywie ma większy potencjał rozwoju. Nie bez powodu„The Wall Street Journal” uznał, że dziś należy uważniej przyglądać się Brazylii niż Chinom, ponieważ to właśnie ona jest nieformalnym liderem gospodarek wschodzących.   

Źródła:

http://www.finep.gov.br/english/FINEP_folder_ingles.pdf

http://ec.europa.eu/enterprise/policies/innovation/files/ius-2011_en.pdf

http://m.interia.pl/biznes/news-brazylia-ma-zadatki-na-czwarta-potege,aId,1706042

http://www.polityka.pl/

http://zds.kprm.gov.pl/sites/default/files/innowacyjnosc_0.4.pdf

http://globaleconomy.pl/content/view/1847/9/

http://www.uepa.gov.pl/

http://www.pi.gov.pl/PARP/chapter_86197.asp?soid=4BFF97B27F0D43F096D7840D78434E06

http://saopaulo.trade.gov.pl/

http://www.ipea.gov.br/sites/000/2/livros/technological_innovation_ingles.pdf

Maroszek M., Brazylia – na drodze ku mocarstwowości, w: „Biuletyn OPINIE”, nr 10/2008.

Wójcik A., Innowacyjność brazylijskiego sektora energetycznego. Czy polska energetyka może korzystać z brazylijskich wzorców?, w: „Pomiary. Automatyka. Robotyka”, nr 9/2009.

Fot. Smartlink

Autor:Waldemar Wierżyński 


powrót | do góry | strona główna | kalendarium | regulamin serwisu | pliki cookies | kontakt
Portal jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

© 2005-2017 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości