Newsy
2016/01/25 09:39:05
Kurs na innowacje: preferencyjne źródła finansowania projektów

Dziś trudniej znaleźć źródło finansowania dla warsztatu rzemieślniczego czy restauracji niż dla wyszukanego nowatorskiego przedsięwzięcia. Na innowacyjne projekty pieniądze są dostępne w programach ramowych Unii Europejskiej oraz w krajowych i regionalnych programach operacyjnych. Najlepiej zaś prowadzić nowoczesny biznes we wschodniej Polsce.

 Finansowanie 1

Trudno pisać o finansowaniu innowacji, nie wspominając o programie Horyzont 2020. To największy w historii program finansowania badań naukowych i innowacji w Unii Europejskiej. Jego budżet na lata 2014-2020 osiągnął rekordową wartość 80 mld euro.

– Chodzi o stworzenie spójnego systemu finansowania innowacji: od koncepcji naukowej, poprzez etap badań, aż po wdrożenie nowych rozwiązań, produktów czy technologii. Program wspiera wiele dziedzin, które mogą się stykać z nauką, m.in. zdrowie, transport, czysta energia, kosmos, nanotechnologia. Jest bardzo mocno skoncentrowany na komercyjnym wykorzystaniu badań – mówią eksperci z Krajowego Punktu Kontaktowego Programów Badawczych UE (audycje w Polskim Radiu).

Bezpośrednie aplikowanie o środki z tego programu przysparza polskim firmom jeszcze nieco problemów – najczęściej występują jako partnerzy, rzadko jako liderzy konsorcjów. O pieniądze na równych zasadach aplikują podmioty z całej Unii. Eksperci oceniają, że polskie firmy są jeszcze mocno skoncentrowane na programach finansowanych z funduszy strukturalnych, stąd mniejsza znajomość i doświadczenie w zakresie korzystania z programów ramowych. Mimo iż mało popularny, to – jak uważają ci, którzy już z niego skorzystali – bardzo prosty i stwarzający wiele możliwości. Wreszcie obłożony mniejszą biurokracją. Może to będzie jakaś zachęta?

Na naszym podwórku

Jak wygląda koperta funduszy dedykowanych naszemu krajowi? Na lata 2014-2020 Unia Europejska przeznaczyła dla Polski 82,5 mld euro. Mają to być ostatnie tak duże pieniądze dla firm, ale innowacje również w przyszłości powinny być wspierane przez UE. Z puli, którą mamy do wykorzystania do 2023 r., na szeroko pojęte badania, innowacyjność i konkurencyjność przeznaczono niemal 15 mld euro. Są one dostępne zarówno w krajowych programach operacyjnych (przede wszystkim PO Inteligentny Rozwój i PO Polska Wschodnia), jak i programach regionalnych (RPO). Specjalną ofertę dla siebie znajdą w nich przedsiębiorcy, którzy przygotowują nowe produkty do wprowadzenia na rynek lub chcą wdrażać u siebie innowacje procesowe czy organizacyjne. Jednakże należy pamiętać, że wyznaczono tzw. inteligentne specjalizacje, czyli pewne preferowane dziedziny gospodarki, z którymi kraj i regiony wiążą największe nadzieje na przyspieszenie rozwoju. Obszary te muszą być ściślej powiązane z nauką i powinny mieć odpowiednie zaplecze badawczo-rozwojowe. Koncentracja środków europejskich na tych dziedzinach sprawia, że planowane przedsięwzięcia mieszczące się w inteligentnych specjalizacjach zyskują większą szansę na otrzymanie dofinansowania (będą wyżej punktowane w konkursach). Ale nie oznacza to przekreślenia szans dla tych, których plany nijak się mają do inteligentnych specjalizacji, o czym niżej.

Przed uruchomieniem środków przeznaczonych na innowacyjność należało dokonać wyboru inteligentnych specjalizacji zarówno na poziomie kraju, jak i regionu. Ten warunek dotyczy szczególnie dwóch spośród jedenastu celów tematycznych:

  • celu 1. Zwiększenie nakładów na badania naukowe, rozwój technologiczny i innowacje
  • celu 3. Podnoszenie konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP)

Celom tym odpowiadają wydzielone części programu w ramach osi priorytetowych. W ten sposób łatwo też sprawdzić, jak duże środki w poszczególnych programach przeznaczono na finansowanie obu celów. Największe fundusze unijne – ponad 8 mld euro – na rozwój sektora badawczego, komercjalizację innowacji, wzmocnienie współpracy firm z nauką skoncentrowano w krajowym Programie Operacyjnym Inteligentny Rozwój (POIR).

Finansowanie - wykres

Jak rozwój, to inteligentny

– Inteligentny Rozwój to kompleksowy i dobrze przemyślany pakiet działań, który wesprze innowacyjne projekty od fazy pomysłu do wprowadzenia nowych lub lepszych rozwiązań na rynek. Jego zadaniem jest także pobudzenie współpracy biznesu i nauki. Dofinansujemy cały proces powstawania innowacji – mówi Iwona Wendel, podsekretarz stanu w Ministerstwie Infrastruktury i Rozwoju. [1]

Programy regionalne – mimo iż są bardziej zróżnicowane – przewidują wsparcie podobnych przedsięwzięć, które mogą otrzymać dofinansowanie z POIR. Różnica polega m.in. na skali projektów i ich celu. POIR jest mocno skoncentrowany na innowacyjności. Jeśli chodzi o dodatkowe punkty za inteligentne specjalizacje, będą tu premiowane projekty mieszczące się w specjalizacjach krajowych (dotychczas wskazano ich 19), a w regionalnych programach operacyjnych te, które mieszczą się w specjalizacjach wskazanych w poszczególnych województwach. W ramach POIR większość funduszy przeznaczonych na wsparcie sektora B+R trafi do gospodarki. Na tego typu projekty, prowadzone przez przedsiębiorstwa i konsorcja naukowo-przemysłowe, wyodrębniono ok. 3,85 mld euro. Na wprowadzanie innowacji w firmach zarezerwowano ok. 2,2 mld euro.

W 2015 r. zapowiedziano uruchomienie kilkunastu konkursów POIR na łączną kwotę kilku miliardów złotych. Wśród nich jest nabór wniosków o „Bony na innowacje dla MŚP” (poddziałanie 2.3.2). O dofinansowanie w formie bonu ubiegają się mikro-, mali lub średni przedsiębiorcy. Przeznaczone jest ono na zakup usługi polegającej na opracowaniu nowego lub znacząco ulepszonego wyrobu, rozwiązania lub nowego projektu wzorniczego. Wykonawcą tych usług mogą być działające w Polsce podmioty, które mają przyznaną kategorię naukową A+, A albo B, o której mowa w art. 42 ust. 3 ustawy o zasadach finansowania nauki z dnia 30 kwietnia 2010 r. Mikro- i małe przedsiębiorstwa mogą pozyskać dotację pokrywającą do 80% kosztów projektu, średnie – do 70%. Jednym z wymaganych kryteriów merytorycznych jest „wpisywanie się projektu w Krajową Inteligentną Specjalizację”. Za spełnienie tego warunku można dostać 1 punkt. Nie jest to szczególnie trudne, zważywszy na ogromną liczbę tych specjalizacji.

Specjalizacje? Niekoniecznie

W programach regionalnych na finasowanie działań mieszczących się we wspomnianych wyżej celach tematycznych przeznaczono od kilkunastu do ponad 20% budżetów programów. W większości województw w 2015 r. (przeważnie w III i IV kwartale) uruchomiono konkursy skierowane do przedsiębiorców. W niektórych rozpoczęto od konkursu nastawionego przede wszystkim na tworzenie miejsc pracy. I tak w naborze do działania 1.6 Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego przedsiębiorcy będą mogli otrzymać dofinansowanie na realizację projektów, w wyniku których powstanie co najmniej 10 nowych miejsc pracy. Ale to nie jedyny warunek, który trzeba spełnić. Obszar realizacji projektów zawężono do tzw. Specjalnej Strefy Włączenia (SSW). Są to obszary problemowe i najuboższe – obejmujące m.in. powiaty o najwyższym bezrobociu w województwie. SSW to także tereny województwa o szczególnie niekorzystnych uwarunkowaniach pod względem dostępności komunikacyjnej, istniejącej infrastruktury publicznej, cechujące się niską atrakcyjnością gospodarczą.

Od liczby utworzonych etatów (na podstawie umów o pracę) uzależniona jest maksymalna kwota dofinansowania. 10 miejsc pracy oznacza do 2 mln zł dofinansowania, powyżej tego pułapu dostaje do 200 tys. zł za każde kolejne miejsce pracy. Maksymalna wartość dofinansowania nie może przekroczyć 10 mln zł. Przedsiębiorcy będą zobowiązani do utrzymania powstałych miejsc pracy przez co najmniej 3 lata od ich utworzenia. Premiowana jest liczba tworzonych stanowisk powyżej 10 (maksymalnie można otrzymać 5 punktów za utworzenie ponad 30 etatów) oraz wprowadzenie innowacji produktowej (maksymalnie 4 punkty). Projekty nie muszą się mieścić w specjalizacjach regionalnych, bo najważniejszym celem tego działania jest tworzenie trwałych miejsc pracy.

W województwie wielkopolskim wspieranie innowacyjności firm rozpoczęto od uruchomienia poddziałania 1.5.2 „Wzmocnienie konkurencyjności kluczowych obszarów gospodarki regionu”. Ten pozwala na dofinansowanie wysoko innowacyjnych projektów, w wyniku których wprowadzane są innowacje procesowe, produktowe i organizacyjne („nietechnologiczne”). Projekt musi zakładać zastosowanie rozwiązań innowacyjnych używanych co najmniej w skali kraju przez okres nie dłuższy niż 3 lata (tu wymagana jest opinia o innowacyjności). Wartość dofinansowania może wynosić od 50 tys. do 5 mln zł. Wśród kryteriów merytorycznych znalazły się te dotyczące innowacyjności oraz stopnia wpisywania się w inteligentne specjalizacje regionu. Istotne jest, jaki „efekt synergii w obszarze inteligentnych specjalizacji” wywoła połączenia nauki i biznesu w projekcie. Za najwyższy efekt (zestawienie kryteriów nie precyzuje, od czego zależy ta ocena) projektodawca dostaje 3 punkty. Dwa razy więcej punktów może otrzymać za uzasadnienie innowacyjności przedsięwzięcia. Jeżeli wnioskodawca przekona oceniających o potrzebie realizacji projektu, wykazując się świetną znajomością odbiorców nowej usługi czy produktu i przedstawiając rzetelne analizy rynku, może otrzymać aż 5 punktów. Wykazanie wpływu na wzrost efektywności firmy w wyniku realizacji projektu zapewni wnioskodawcy kolejne 4 punkty.

Regiony wprowadziły do swoich programów „Bony na innowację” – podobny do tego z POIR. W Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa Małopolskiego odpowiada mu poddziałanie o numerze 1.2.3. Wsparciem objęte są przedsięwzięcia służące wzmacnianiu współpracy MŚP z sektorem naukowo-badawczym oraz proinnowacyjnym otoczeniem biznesu. Pomoc udzielana w formule bonów ma prowadzić do „usprawnienia transferu technologii i zwiększenia poziomu wdrażania do praktyki innowacji o charakterze technologicznym lub nie technologicznym”. Bon może zostać przeznaczony na zakup:

  1. usług badawczo-rozwojowych związanych z opracowywaniem, rozwojem lub praktycznym zastosowaniem nowego albo ulepszonego produktu, usługi bądź zmian procesowych
  2. usług w zakresie wzornictwa
  3. usług ochrony własności intelektualnej.

Województwo podkarpackie również uruchomiło ten . – Mikro-, małym i średnim przedsiębiorstwom (MŚP) w pierwszej kolejności dajemy możliwość skorzystania z nowego instrumentu, jakim jest „Bon na innowacje”. Zależy nam na przygotowaniu firm do realizacji projektów badawczo-rozwojowych, a bon pozwala na zakup usług doradczych i przygotowanie studium wykonalności. Przedmiot projektu musi się mieścić w obszarze inteligentnej specjalizacji województwa podkarpackiego – mówi Adam Hamryszczak, dyrektor Departamentu Zarządzania RPO w UMWP w Rzeszowie.[2]Wsparcie pozwala tak naprawdę przygotować się do kolejnych zasadniczych etapów wdrażania innowacji w przedsiębiorstwie.

Bogaty Wschód

Warto zwrócić uwagę na mapę dostępności do kapitału w Polsce. Pod względem możliwości pozyskania dotacji na rozwój innowacyjnego biznesu prym wiedzie Polska Wschodnia, czyli obszar tworzony przez pięć województw: lubelskie, podkarpackie, podlaskie, świętokrzyskie i warmińsko-mazurskie. Lokalizując tam swój biznes, mamy do wyboru programy krajowe, regionalne, a także Program Operacyjny Polska Wschodnia (POPW) z budżetem 2 mld euro. Na interesujące nas cele – czyli badania naukowe, rozwój technologiczny i innowacje (cel tematyczny 1.) oraz podnoszenie konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw (cel tematyczny 2.) – przeznaczono w POPW ponad 700 mln euro.

Beneficjentami w tym programie mogą być przedsiębiorstwa typu start-up, MŚP już działające na rynku, a także ośrodki innowacji (parki naukowo-technologiczne, inkubatory technologiczne) jako animatorzy tzw. Platform startowych dla nowych pomysłów (działanie 1.1). ten oznacza kompleksowy program akceleracji pomysłów w Polsce Wschodniej, skierowany do osób do 35. roku życia, które mają pomysł na innowacyjny biznes i chcą go tu właśnie prowadzić (szansa np. dla zdolnych absolwentów szkół). Pomoc dla pomysłodawców obejmuje: analizę i selekcję zgłoszonych pomysłów:

  • zapewnienie usług podstawowych (biuro, zaplecze organizacyjne, usługi prawne, księgowe, analityczne)
  • zapewnienie usług specjalistycznych, świadczonych pod kątem rozwijanego pomysłu (np. w obszarze technologicznym, inżynierskim, informatycznym, marketingowym, biznesowym) w celu opracowania odpowiedniego modelu biznesowego dla nowego przedsiębiorstwa typu start-up
  • i wreszcie – dotację na rozwój firmy.

Młodym firmom, które przeszły inkubację na „platformie startowej”, przysługuje od 50 tys. do 800 tys. zł bezzwrotnej dotacji pokrywającej 85% kosztów kwalifikowanych projektu. Łącznie na dofinansowanie start-upów przeznaczono ponad 140 mln euro. Większą szansę na wsparcie mają pomysły wpisujące się w zakres regionalnych inteligentnych specjalizacji wspólnych dla co najmniej dwóch województw.

Ponadto przedsiębiorcy z Polski Wschodniej mogą liczyć na pomoc w rozpoczęciu lub rozwoju działalności eksportowej oraz w zdobywaniu zagranicznych rynków (działanie 1.2). Firmy mogą pozyskać dofinansowanie na usługi doradcze w zakresie opracowania nowego modelu biznesowego związanego z internacjonalizacją (I etap). Przedsiębiorcy otrzymają pomoc w zakresie wyszukiwania, selekcji i nawiązania kontaktów z partnerami zagranicznymi, przygotowania produktu lub usługi do potrzeb rynku docelowego (II etap). W I etapie może sięgnąć 50 tys. zł, a w II – nawet 500 tys. zł. Wymagany jest wkład własny na poziomie 20% wartości wydatków kwalifikowanych. Łącznie na ten przeznaczono 115 mln euro.

Grupy współpracujących ze sobą firm mogą uzyskać dotację na dwa rodzaje projektów, na które łącznie przeznaczono 260 mln euro. Pierwszy (poddziałanie 1.3.1) obejmuje przedsięwzięcia prowadzące do powstania innowacyjnych produktów lub usług poprzez wdrożenie własnych lub nabytych wyników prac B+R. Wartość projektu może wynieść od 1 mln do 7 mln zł, – do 70% kosztów kwalifikowanych. Z tego wsparcia skorzystają powiązania kooperacyjne, rozumiane jako grupa minimum 5 firm z podobnych branż, które pracują nad wspólnymi produktami lub usługami. Powiązanie musi obejmować co najmniej dwa województwa. Drugi rodzaj projektów dotyczy innowacyjnych ponadregionalnych produktów sieciowych, wpisujących się w zakres regionalnych inteligentnych specjalizacji wspólnych dla przynajmniej dwóch województw Polski Wschodniej (poddziałanie 1.3.2). Maksymalna wartość projektu to 50 mln euro z zastrzeżeniem, że wydatki kwalifikowane będą nie mniejsze niż 20 mln zł. Z dotacji można pokryć do 75% wydatków kwalifikowanych. W powinno działać co najmniej 10 przedsiębiorstw. W wyniku projektu musi powstać minimum 20 nowych miejsc pracy, najlepiej stanowiących alternatywę dla zatrudnienia w rolnictwie. Wprowadzony produkt powinien mieć oddziaływanie co najmniej ponadregionalne.

Najprostszy i widoczny sposób wdrażania innowacji polega na wprowadzaniu nowych wzorów przemysłowych i użytkowych. Wzornictwo łączy w sobie zagadnienia związane z estetyką oraz funkcjonalnością produktów i usług. Dobrze zaprojektowane produkty łatwiej osiągają sukces na rynku. POPW wspiera takie działania realizowane przez MŚP (zarezerwowano na to ponad 144 mln euro – działanie 1.4). Na cały proces audytu, projektowania i wdrożenia można otrzymać łączną dotację w wysokości 3,1 mln zł (na samo przeprowadzenie audytu wzorniczego oraz opracowanie strategii wzorniczej – 100 tys. zł).

Jeśli opisane wyżej formy wsparcia z POPW zestawimy z ofertą krajowych oraz pięciu regionalnych programów operacyjnych województw tworzących Polskę Wschodnią, otrzymamy niespotykanie bogatą paletę. Formę dofinansowania najlepiej dobrać do charakteru i zasięgu projektu – zgodnie z zasadą, że najpierw musi być pomysł i potrzeba zrealizowania go, a dopiero potem poszukiwanie najlepiej pasującego finansowania.

Świat poza dotacjami

Finansowanie 2

Pod terminem „instrumenty zwrotne” (lub „pozadotacyjne”) zwykle rozumie się preferencyjne pożyczki i poręczenia. Z programu Horyzont 2020 również przeznaczono pewną pulę pieniędzy na stworzenie tego typu oferty (ok. 3 mld euro). Korzystać z nich mogą także polskie firmy. Największy polski producent leków – Polpharma – otrzymał 45 mln euro (ok. 185 mln zł) pożyczki z Europejskiego Banku Inwestycyjnego w ramach instrumentu InnovFin Large Projects. farmaceutyczna przeznaczy pieniądze na wieloetapowe prace badawczo-rozwojowe nad lekami biopodobnymi.

Polskie instytucje finansowe również od 2015 r. pośredniczą w korzystaniu z InnovFin. – Z produktów finansowych utworzonych w ramach tego instrumentu mogą korzystać zarówno małe, jak i duże firmy. Dostępne są pieniądze od 25 tys. do 300 mln euro. Bez gwarancji Unii Europejskiej nie byłoby możliwości zaoferowania takich produktów. Przy udzielaniu pożyczek stosuje się obniżone wymagania wobec przedsiębiorców – mówiła Ewa Krawiec, szef Obszaru ów Kapitałowych w Krajowym Punkcie Kontaktowym Programów Badawczych UE w wywiadzie dla Polskiego Radia. Nie ma ograniczeń sektorowych dla firm, stosuje się dość szerokie kryteria innowacyjności – spośród 10 warunków wystarczy spełnienie jednego, np. szybko się rozwija.

Innym programem ramowym, który wspiera tworzenie ów pozadotacyjnych na finansowanie innowacji, jest COSME z budżetem sięgającym 2,3 mld euro. Głównym jego celem jest pobudzenie akcji kredytowej i inwestycji kapitałowych, które mają się przyczynić do rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw w Europie. Instytucje, które oferują wsparcie w postaci ów zwrotnych finansowanych z programów ramowych, można znaleźć tutaj.

Instrumenty zwrotne tworzone są także w ramach programów regionalnych. W poprzednim okresie programowania w 7 województwach rozpoczęto korzystanie z Inicjatywy Wspólnotowej JEREMIE. Na preferencyjnych warunkach udzielano przede wszystkim kredyty i poręczenia. Teraz wszystkie regiony zostały zobligowane do stworzenia oferty, alternatywnej w stosunku do dotacji. Główna korzyść z „ów odnawialnych” jest taka, że pieniądz służy wielu przedsięwzięciom. Niektóre regiony, jak Pomorskie i Zachodniopomorskie, poszły dalej i wprowadzają oprócz pożyczek i poręczeń wsparcie w postaci wejścia kapitałowego dla nowo powstałych firm. Eksperci uważają, że wejścia kapitałowe mają większą skuteczność od dotacji. Zainteresowani, dzieląc się udziałami w swoim przedsięwzięciu, mogą liczyć na mocne wsparcie w zarządzaniu przedsiębiorstwem, co przy młodych przedsięwzięciach okazuje się bardzo pomocne.

Jak widać, w okresie programowania na lata 2014-2020 kurs na innowacje jest kontynuowany. Większą wagę Unia Europejska przykłada do efektywności wydatków. Dlatego właśnie już na poziomie regionalnym istotna stała się koncentracja wydatków na priorytetach związanych z inteligentnymi specjalizacjami. Karierę robią instrumenty pozadotacyjne. W ten trend wpisują się zachęty podatkowe, które z inicjatywy prezydenta RP są wprowadzane do krajowego systemu. We wrześniu 2015 r. Sejm RP uchwalił ustawę o innowacyjności. Pozwala ona firmom na odliczanie wydatków na innowacje, zwolnienie z CIT spółek wysokiego ryzyka inwestujących w nowe technologie oraz firm venture capital, umiędzynarodowienie młodej kadry polskich placówek naukowych. Takich narzędzi podatkowych i prawnych brakowało. Mogą one uwolnić procesy oddolne w nowoczesnych firmach i instytucjach naukowych i dać silniejszy impuls do rozwoju niż dotacje.

 


[1]„Popyt na naukę”, rozmowa z Iwoną Wendel, podsekretarz stanu w Ministerstwie Infrastruktury i Rozwoju, biuletyn „RPO Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020”, nr 2/2015

[2]„Synergia działań”, wprowadzenie do biuletynu „Zobacz zmiany” RPO Województwa Podkarpackiego 2014-2020, nr 1/2015

Autor:Jerzy Gontarz 


powrót | do góry | strona główna | kalendarium | regulamin serwisu | pliki cookies | kontakt
Portal jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

© 2005-2016 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości