Portal Finanse Firma Klastry Instytucje Promocja Polityka
Newsy
2014/07/22 08:27:23
Crowdfunding a sprawa polska

Crowdfunding a sprawa polska

Temu, kto uważnie śledzi polską blogosferę technologiczną, nie mógł umknąć sukces krakowskich twórców „Sherlyboxa”, urządzenia, które ma umożliwiać w bezpieczny sposób dzielenie się swoimi plikami z innymi użytkownikami sieci. W ciągu 30 dni, na przełomie czerwca i lipca 2014 roju, udało im się zebrać na amerykańskiej platformie crowdfundingowej Kickstarter (www.kickstarter.com) od prawie 900 osób, kwotę 154 tys. dolarów tj. ponad 2 razy tyle co zakładano pierwotnie (69 tys. dolarów). Jeszcze lepiej poszło łódzkiej firmie Supershot Team, która na produkcję swojej gry SUPERSHOTzamiast 100 tys. dolarów zebrała ponad 250 tys. dolarów od 11,5 tys. osób.

Jak tak małym, nieznanym szerzej polskim firmom udało się pozyskać niemałe środki na dokończenie opracowania swojego produktu? Wszystko to dzięki nowemu źródłu finansowania ciekawych, innowacyjnych pomysłów jakim jest crowdfunding czyli mówiąc po polsku finansowanie społecznościowe.

Trochę teorii

Czym jest finansowanie społecznościowe? Jest to stosunkowo nowy pozyskiwania środków finansowych, który, trzeba to wyraźnie zaznaczyć, nie został dokładnie zdefiniowany i ciągle jeszcze podlega ewolucji. Nie mniej, trwają próby dokładniejszego usystematyzowania go i zdefiniowania.

W komunikacie Komisji Europejskiej, z dnia 27 marca 2014 roku, do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Uwolnienie potencjału finansowania społecznościowego w Unii Europejskiej”, napisano, że „finansowanie społecznościowe” „(…) odnosi się do otwartego zaproszenia skierowanego do społeczeństwa, którego celem jest pozyskanie środków finansowych na realizację określonego projektu. Często takie zaproszenia są publikowane i rozpowszechniane za pośrednictwem internetu i z pomocą mediów społecznościowych oraz są aktualne tylko w określonym przedziale czasowym. Środki finansowe są zwykle pozyskiwane od znacznej liczby uczestników w postaci stosunkowo niewielkich wkładów, ale istnieją wyjątki.(…)”.

Z kolei Karol Król, jeden z popularyzatorów crowdfundingu w Polsce, w swojej książce pt.  „Finansowanie społecznościowe jako źródło finansowania przedsięwzięć w Polsce” pisze:  „(…) Crowdfunding to „rodzaj gromadzenia i alokacji kapitału przekazywanego na rzecz rozwoju określonego przedsięwzięcia w zamian za określone świadczenie zwrotne, który angażuje szerokie grono kapitałodawców, charakteryzuje się wykorzystaniem technologii teleinformatycznych oraz niższą barierą wejścia i lepszymi warunkami transakcyjnymi, niż ogólnodostępne na rynku.” (…)”.

Jak widać na podstawie wyżej wymienionych przykładach można określić cechy wspólne definiujące zjawisko jakim jest finansowanie społecznościowe. Są to:

  • informowanie o projekcie oraz jego promocja odbywa się głównie poprzez interent,
  • pozyskiwanie środków finansowych odbywa się poprzez internet, zazwyczaj z wykorzystaniem platform finansowania społecznościowego,
  • jest wielu kapitałodawców, którzy wpłacają na realizacje projektu stosunkowo niewielkie kwoty,
  • zbiórka środków odbywa się z góry określonym przedziale czasowym.

Finansowanie społecznościowe przyjmuje różne formy, które często mają niejednorodny charakter. Projektodawcy oferują bardzo zróżnicowane korzyści dla kapitałodawców i z tego też punktu widzenia możemy dokonać pewnego usystematyzowania rodzajów finansowania społecznościowego. Wyróżniamy, więc pięć rodzajów crowdfundingu:

  1. finansowanie społecznościowe w oparciu o darowizny – korzyści, które osiągają mają co najwyżej charakter wizerunkowy np. podziękowania na stronie, satysfakcja z poparcia wartościowego projektu,
  2. finansowanie społecznościowe w oparciu o nagrody – finansujący otrzymują nagrody w postaci np. koszulek, gadżetów reklamowych, utworów promująych czy płytę, udziału w wydarzeniach związanych z realizacją danego projektu – spotkaniach z twórcami itp.
  3. finansowanie społecznościowe w opraciu o przedsprzedaż – wpłacający otrzymuje produkt, który zostanie opracowany lub jego opracowywanie zostanie zakończone, a następnie zostanie wyprodukowany,
  4. inwestowanie społecznościowe – wpłacający nabywa udziały/akcje w spółce, która realizuje konkretny projekt mający przynieść wymierny zysk finansowy dla udziałowców/akcjonariuszy,
  5. pożyczki społecznościowe – wpłacający decyduje się udzielić pożyczki na realizację konkretnego projektu w zamian za zwrot kapitału wraz z odsetkami lub bez.

Powyższy podział nie jest oczwiście niekwestionowany i może, a nawet powinien, podlegać dalszej analizie i dyskusji. Nie mniej na potrzeby niniejszego arytkułu jest wystarczający.

Kilka statystyk

Na początek kilka danych liczbowych. Wg sprawozdania Massolution pt. „Crowdfunding Industry Report 2012” [1] tylko w 2012 roku około 470 000 projektów w Europie zostało sfinansowanych poprzez różnego rodzaju finansowanie społecznościowe. W 2012 roku, wg wyżej wspomnianego raportu, finansowanie społecznościowe pozwoliło zgromadzić około 735 mln EUR na realizację projektów. Jedna z najpopularniejszych platform crowdfundingowych tj. Kickstarter w ciągu pięciu lat swojej działalności pozwoliła sfinansować ponad 65 tys. projektów na łączną kwotę 1,2 mld dolarów [2]. Dla porównania lider polskiego finansowania społecznościowego, serwis PolakPotrafi.pl w ciągu 3 lat istnienia pozwolił zgromadzić 3,6 mln zł [3] na realizację 1 tys. projektów. Trzeba jednak zaznaczyć, że w przypadku polskiego serwisu kwoty te rosną bardzo dynamicznie.

Czy to dużo? Kwota kredytów udzielona przez banki firmom w UE to około 6 bln euro rocznie. Tak, więc nie ma w tym przypadku mowy o jakiejkolwiek konkurencji crowdfundingu na tym rynku. Inaczej jednak sytuacja przedstawia się, gdy spojrzymy na segment aniołów biznesu czy kapitału dowyższonego ryzyka. W tym pierwszym przypadku wartość rynku wynosiła w 2010 roku około 660 mln euro, czyli nieco mniej niż całkowita wartośc finansowania społecznościowego (!). Natomiast rynek kapitału podwyższonego ryzyka to około 7 mld euro, czyli znacząco więcej [4]. Nie mniej, uwzględniając potencjał i dynamikę rozwoju finansowania społecznościowego, można założyć, że w ciągu kilku lat to źródło kapitału zbliży się lub przegoni w wartościach bezwzględnych dwa powyższe.

Dla kogo jest finansowanie społecznościowe

Finansowanie społecznościowe ma gigantyczny potencjał rozwoju i może stać się ważnym, alternatywnym źródłem finansowania innowacyjnych, kreatywnych czy społeczno-kulturalnych projektów. Co powoduje, że crowdfunding ma przewagę nad innymi źródłami kapitału? Moim zdaniem są to trzy rzeczy.

Po pierwsze crowdfunding pozwala w łatwy, szybki, tani i przede wszystkim wysoce wiarygodny sposób zweryfikować czy projekt ma potencjał rynkowy. Ludzie w najlepszy możliwy sposób tj. własnymi pieniędzmi, zagłosują za danym projektem. Nie ma tutaj znaczenia czy będzie to nowy , płyta, zegarek, gra czy domowa metoda produkcji mikroprocesorów. Jeżeli produkt się spodoba to znajdą się chętni, którzy zapłacą za niego z góry i jednocześnie nie będą pewni jaki produkt otrzymają na końcu. W takiej sytuacji jest sens pracowania dalej nad projektem. W przypadku, gdy nie znajdą się chętni na nasz produkt trzeba zastanowić się, gdzie są błędy i spróbować je naprawić lub „odpuścić”. Prezentując swój projekt na platformie finansowania społecznego praktycznie w ciągu kilku dnia możemy się dowiedzieć, po liczbie deklaracji ze strony kapitałodawców, czy projekt ma szanse na komercyjny sukces. Równocześnie na tym etapie , które ponosimy są niewielkie i w praktyce sprowadzają się do promocji projektu. Ewentualne związane ze zbiórką ponosimy ponosimy wyłącznie w sytuacji, gdy zbiórka zakończy się sukcesem a środki wpłyną na konto.

Nie mniej należy pamiętać, że w obecnej sytuacji, gdy finansowanie społecznościowe dopiero zdobywa popularność, taka weryfikacja rynkowa może być nieprawdziwa.

Po drugie finansowanie społecznościowe pozwala pozyskać finansowanie dla projektów, które ze względu na swoją specyfikę lub niewielką skalę lub wielkość mają utrudniony dostęp do innych, tradycyjnych form finansowania. Każdy kto ma pomysł na biznes a nie ma wiarygodnego zabezpieczenia, wie, że w praktyce nie ma szans na uzyskanie kredytu w banku. W takiej sytuacji finansowanie społecznościowe idealnie może wypełnić tą lukę. Oczywiście trzeba wykazać, że pomysł jest możliwy do zrealizowania lub że produkt jest atrakcyjny dla obiorców.

Po trzecie pozwala wypromować projekt. Dzięki licznej społeczności możliwe jest tanie i szybkie wypromowanie projektu, który chcemy zrealizować. Poza grupą, która finansowo wesprze nasz projekt, docieramy z informacją o nim do osób, które w następnym etapie zdecydują się na zakup lub inne zanagażowanie. Bez względu na stronę finansową projektu budujemy sobie relacje na przyszłość.

Jest jeszcze jeden efekt uboczny crowdfundingu, który nie ma wymiernej wartości ale z pewnością jest istotny dla nas wszystkich jako obywateli. Finansowanie społecznościowe  mobilizuje do aktywności społecznej, a tym samym przyczynia się do budowania społeczności, kapitału ludzkiego oraz rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.

Crowdfunding a Państwo

Czy Państwo powinno interesować się rozwojem crowdfundingu? Czy powinno wspierać jego rozwój?

Na pierwsze pytanie odpowiedź wydaje się oczywista. Zdecydowanie tak! Pobudzanie przedsiębiorczości, innowacyjności oraz budowanie kapitału społecznego leży jak najbardziej w interesie Państwa, ponieważ w dłuższej perspektywie powinno to przełożyć się na wpływy budżetowe oraz jakość życia w zakresie relacji międzyludzkich.

Natomiast nie jest już tak oczywista odpowiedź na pytanie dotycząc zaangażowania Państwa we wspieranie w rozwój crowdfundingu, gdyż pojawia się tutaj wiele wątpliwości i pytań dodatkowych. Jaki powinie być charakter ewentualnego wsparcia, do kogo powinno być skierowane, co należy wspierać?

Osobiście uważam, że wsparcie powinno polegać przedesz wsystkim na regulacji prawnej tego segmentu rynku finansowego. Obecnie obowiązujące przepisy nie sprzyjają rozwojowi finansowania społecznościowego. Wprowadzenie klarownych, spójnych, prorozwojowych przepisów regulujących zasady crowdfundingu na pewno przyniosłoby więcej długofalowych korzyści do rozwoju tego rynku niż ewentualne wsparcie o charakterze finansowym. Szczególnie ważne są kwestie podatkowe (przede wszystkim w zakresie podatku od towarów i usług) oraz kwestie z zakresu prawa papierów wartościowych.

Ewentualne finansowe wsparcie pochodzące z budżetu powinno zostać skierowane na promocję idei finansowania społecznościowego. Szereg działań informacyjno-promocyjnych powinien poszerzyć wiedzę na jego temat wśród ogółu społeczeństwa i tym samym przyśpieszyć rozwój tego rynku. Nie widzę natomiast sensu na wspieranie finansowe platform crowdfundingowych czy projektodawców. Platformy crowdfundingowe są prywatnymi podmiotami dla których podstawowym celem jest sukces biznesowy i o ile rynek finansowania społecznego będzie się rozwijał poradzą sobie. Natomiast projektodawcy powinni pozyskiwać kapitał od społeczności a nie z budżetu, bo to moim zdaniem wypacza ideę crowdfundingu.

Co może przyśpieszyć rozwój finansowania społecznościowego w Polsce?

W trakcie konferencji „Innowacje w finansowaniu MMŚP: EQUITY CROWDFUNDING”, która odbyła się w czerwcu br. w siedzibie Giełdy Papierów Wartościowych, Pan Adam Maciejewski (GPW) poinformował, że GPW rozważa uruchomienie własnej platformy crowdfundingu inwestycyjnego. O ile do tego faktycznie dojdzie to będzie to duży krok w kierunku rozwoju tego źródła pozyskiwania kapitału. Duży podmiot jakim niewątpliwie jest GPW, posiadający odpowiednie zaplecze techniczne, kadrowe oraz finansowe, a przede wszystkim będący centralnym elementem rynku obrotu papierami wartościowymi w Polsce, może spowodować, że stworzona przez niego platforma crowdfundingowa odniesie sukces. Z jednej strony jest on w stanie pozyskiwać i weryfikować podmioty, które tą drogą będą starały się pozyskiwać kapitał, a z drugiej ma dostęp do olbrzymiej grupy inwestorów, którzy mają kapitał i mogą być zainteresowani inwestowaniem w wysoce innowacyjne i równocześnie wysoce ryzykowne spółki. Tak, więc w zakresie crowdfundingu inwestycyjnego może pojawić się szansa na dynamiczny rozwój. W pewnym sensie taka platforma crowdfundingowa może być naturalnym uzupełnieniem podstawowego rynku akcji GPW oraz rynku NewConnect czy Catalyst. Moim zdaniem należy tylko kibicować, żeby plany GPW znalazły odzwierciedlenie w rzeczywistości.

Co jednak w przypadku crowdfundingu opierającego się na przedsprzedaży? Tutaj widzę dwie drogi rozwoju. Po pierwsze istniejące w Polsce platformy crowdfundingowe będą nadal się rozwijać i stopniowo zbudują wokół siebie społeczność, co z kolei zaowocuje pojawieniem się ciekawych, innowacyjnych projektów o charakterze technologicznym. Po drugie, podobnie jak w przypadku crowdfundingu inwestycyjnego, pojawi się duży gracz, już na chwile obecną posiadający zbudowaną społeczność, np. Allegro lub inny duży serwis handlowy,  i podobnie jak GPW zdecyduje się utworzyć platforme crowdfundingową oraz odpowiednią ją wypromować. To moim zdaniem mogłoby się przyczynić do skokowego rozwoju finansowania społecznościowego.

Oczywiście wszystkie to formy nie odniosą sukcesu jeżeli nie pojawią się ciekawe projekty. I to moim zdaniem jest najsłabsze ogniowo w obecnym systemie crowdfundingowym w Polsce. Ci, którzy mają ciekawy ambitny pomysł zazwyczaj wybierają Kickstarter lub inne zagraniczne platformy o ugruntowanej renomie na rynku, gdzie dużo łatwiej jest pozyskać kapitał na swój projekt. Mam nadzieję, że to się niebawem zmieni.

filip_milewski@parp.gov.pl

 


[1] Crowdfunding Industry Report 2012 jest dostępny pod adresem - http://www.crowdsourcing.org/research

[3] Stan na dzień 9.07.2014 r. - http://polakpotrafi.pl/dla-mediow

[4]  Europejskiej Federacji Bankowej Facts and Figures (2012 r.) dostępna pod adresem: http://www.ebf-fbe.eu/uploads/FF2012.pdf; CSES (2012 r.), sprawozdanie of EU Member States’ Business Angel Markets and Policies Final report; Europejskiego Stowarzyszenia Private Equity i EVCA Yearbook 2012, dostępna pod adresem: http://www.evca.eu/uploadedfiles/home/press_room/Yearbook_2012_Presentation_all.pdf


Opinie przedstawione w artykule są opiniami autora.

Autor:Filip Milewski  


powrót | do góry | strona główna | kalendarium | regulamin serwisu | pliki cookies | kontakt
Portal jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

© 2005-2018 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości