Portal Finanse Firma Klastry Instytucje Promocja Polityka
Newsy
2013/01/24 08:32:07
Europejskie ugrupowanie współpracy terytorialnej instrumentem dla rozwoju współpracy klastrów transgranicznych

 

 

 

 

Współpraca gospodarcza na terenach przygranicznych rozwija się często nieco inaczej, niż na terenach leżących w głębi kraju. Często łatwiej jest nawiązać kontakty z parterami z regionów leżących za granicą kraju, niż za granicą swojego, czy sąsiednich województw. W tym przypadku dla rozwoju współpracy terytorialnej i kontaktów międzynarodowych należałoby wykorzystać korzyści wynikające z "bliskości". Bliskość geograficzna jest jednym z warunków powstawania i rozwoju klastrów, w tym przypadku klastrów o zasięgu transgranicznych. Znamy przykłady polskich klastrów, które już od dawna współpracują z partnerami z krajów sąsiednich w branżach bazujących np. na walorach regionu (klastry turystyczne), zasobach naturalnych czy surowcach, dostępnych na terenach leżących po obu stronach granicy. Taka współpraca opiera się najczęściej na umowach bilateralnych pomiędzy pojedynczymi partnerami lub wręcz na kontaktach nieformalnych, indywidualnych.

Równocześnie w związku z rozszerzeniem UE oraz wzrostem ilości granic lądowych i morskich, powstało wiele nowych możliwości, które mogą wzmocnić i uatrakcyjnić współpracę pomiędzy regionami krajów ze sobą sąsiadujących.

Jak wykorzystać atuty wynikające z bliskiej lokalizacji, zasoby regionu oraz chęć mieszkańców, aby zintensyfikować rozwój współpracy transregionalnej, nie naruszając uregulowań prawnych i procedur obowiązujących w krajach sąsiednich? Jakie kroki podjąć lub jakie instrumenty wykorzystać w tym celu?

Jednym z dostępnych ów już stosowanych przez kraje europejskie jest Europejskie Ugrupowanie Współpracy Terytorialnej (EUWT, ang. European Grouping of Territorial Cooperation - EGTC).

Podstawy prawne tworzenia Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej

Zasady tworzenia i działalności EUWT reguluje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady [1], w którym zapisano: "w celu pokonania przeszkód utrudniających współpracę terytorialną konieczne jest ustanowienie na poziomie wspólnotowym instrumentu współpracy, pozwalającego na tworzenie na terytoriom Wspólnoty ugrupowań zajmujących się współpracą, wyposażonych w osobowość prawną, zwanych "europejskimi ugrupowaniami współpracy terytorialnej (EUWT)".

W ślad za rozporządzeniem inne kraje wydały swoje, krajowe regulacje dotyczące tworzenia EUWT. Także w Polsce przyjęta została z dn. 7 listopada 2008 r. o EUWT [2].

Zatem podstawą prawną utworzenia Ugrupowania jest ww. rozporządzenie, konwencja i  Ugrupowania, opracowane przez jego członków, a także prawo państwa członkowskiego, na którego terenie znajduje się siedziba statutowa Ugrupowania.

Cel utworzenia Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej

Podstawowym celem EUWT jest ułatwianie i upowszechnianie współpracy transgranicznej, transnarodowej lub międzynarodowej (...) wyłącznie w celu wzmocnienia spójności ekonomicznej i społecznej. Zatem, aby zapewnić harmonijny rozwój regionów oraz spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną, należy przede wszystkim wzmocnić współpracę terytorialną, wesprzeć władze lokalne lub regionalne krajów sąsiednich w działaniach podejmowanych na rzecz różnych podmiotów w tym zakresie.

Czy zatem można wykorzystać EUWT jako wspierania współpracy międzyklastrowej? Czy jest to szansa na wzrost internacjonalizacji działań klastrowych, a tym samym podmiotów w nich funkcjonujących? Czy wykorzystanie różnych doświadczeń i zasobów regionu, w tym istniejącej infrastruktury transportowej, badawczej, turystycznej, stworzy wartość dodaną z pożytkiem dla członków Ugrupowania i mieszkańców regionów przygranicznych? Dotychczasowe rezultaty działań istniejących EUWT w Europie dają pozytywne odpowiedzi na te pytania oraz ciekawe w zakresie współpracy transgranicznej.

Zatem warto się przyjrzeć bliżej szczegółom dotyczącym tworzenia Ugrupowań oraz korzyściom wynikającym z uczestniczenia w EUWT.

Kto może utworzyć Europejskie Ugrupowanie Współpracy Terytorialnej?

EUWT może powołać przynajmniej dwóch partnerów mających siedziby na terytorium przynajmniej dwóch sąsiadujących ze sobą państw członkowskich Unii Europejskiej i stowarzyszonych. Członkami Ugrupowania mogą być państwa członkowskie, podmioty prawa publicznego, władze lokalne, regionalne, a także stowarzyszenia wymiennych podmiotów.

EUWT powołują władze lokalne lub regionalne państw Wspólnoty na wniosek członków, którzy opracowują konwencję i Ugrupowania.

W konwencji muszą być zapisane w szczególności: nazwa i siedziba EUWT, zasięg terytorialny, cele, zadania, czas obowiązywania, warunki rozwiązania oraz lista członków.

W statucie Ugrupowania podaje sie co najmniej: wszystkie postanowienia konwencji, język roboczy, informacje o powołanych organach, zasadach ich funkcjonowania i kompetencjach, tj. zgromadzeniu, w którym będą reprezentowani wszyscy członkowie, dyrektorze Ugrupowania, a także o innych organach powołanych decyzją członków. EUWT musi także określić m.in. zasady dotyczące budżetu, zakres odpowiedzialności poszczególnych członków oraz obowiązujące procedury.

Następnie członkowie powiadamiają państwa członkowskie o chęci przystąpienia do Ugrupowania, składając stosowny wniosek swoim ministrom spraw zagranicznych. o przystąpieniu do Ugrupowania podejmowana jest w każdym kraju po uzgodnieniu z ministrami spraw wewnętrznych i administracji, finansów oraz rozwoju regionalnego. Ugrupowanie zostaje wpisane do rejestru EUWT, który jest prowadzony w danym kraju zgodnie z prawem w nim obowiązującym. W przypadku Polski taki rejestr prowadzi Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP [3]. o utworzeniu i rejestracji EUWT zostaje podana do rejestru Komitetu Regionów oraz opublikowana w Dzienniku Urzędowym UE.

Zadania Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej

Zadania Ugrupowania, zapisane w konwencji, określają członkowie EUWT. Dotyczą one działań mających na celu ułatwianie i upowszechnianie współpracy terytorialnej, poprzez wdrażanie i realizację wspólnych programów i projektów, podejmowanie różnych form współpracy terytorialnej, nie tylko współfinansowanych przez Wspólnotę. W zakresie planowanych zadań mogą i powinny znaleźć się m.in. projekty realizowane przez klastry, które już działają lub mogą być powołane w zależności od istniejących skupisk podmiotów, działających w dominujących branżach regionów przygranicznych.

Budżet Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej

Sam fakt utworzenia Ugrupowania nie jest równoznaczny z otrzymaniem środków unijnych na pokrycie kosztów operacyjnych. powołania oraz dalszego funkcjonowania muszą sfinansować sami członkowie ze środków własnych, np. ze składek członkowskich. Roczny budżet EUWT ustala jego zgromadzenie.

Jak każdy inny kwalifikowany beneficjent, Ugrupowanie może ubiegać się o wsparcie na realizację swoich projektów w ramach programów finansowanych z funduszy strukturalnych w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego lub Funduszu Spójności (np. projekty transgraniczne / transnarodowe / międzyregionalne) lub finansując je z innych źródeł przeznaczonych na rozwój współpracy terytorialnej.

Europejskie Ugrupowania Współpracy Terytorialnej w Europie

Według informacji Komitetu Regionów Unii Europejskiej z października 2012 roku w Europie zarejestrowanych jest 31 Europejskich Ugrupowań Współpracy Terytorialnej [4]. Wszystkie zostały utworzone w okresie 2009 - 2012. Najczęściej założycielami były dwa kraje ościenne. Wyjątkami są cztery Ugrupowania, w których liczba członków jest większa, tj. w trzech uczestniczą po cztery kraje, w jednym EUWT trzy. Najliczniej, bo aż w dziesięciu EUWT, uczestniczą Węgry, Francja w ośmiu. Sporą aktywność wykazuje także Hiszpania (4) i Włochy (3).  

Jednym z przykładów EUWT z udziałem czterech regionów jest GECT INTERREG "Programme Grande Région" EVTZ INTERREG "Programm Großregion" [5] z siedzibą w miejscowości Metz we Francji. W ugrupowaniu uczestniczą regiony Francji, Niemiec, Belgii oraz Luksemburga. EUWT zostało utworzone w marcu 2010 roku.

Europejskie Ugrupowania Współpracy Terytorialnej z udziałem regionów Polski

W Polsce trwają prace nad utworzeniem trzech Europejskich Ugrupowania Współpracy Terytorialnej z udziałem regionów polskich.

  • TRITIA(Euroregion Silesia) [6] z siedzibą w Cieszynie z udziałem województw śląskiego i opolskiego oraz regionów z Czech i Słowacji.

Celem ogólnym założenia EUWT TRITIA jest: Ułatwianie i wspieranie współpracy między krajami stowarzyszonymi, wspieranie spójności społecznej i gospodarczej regionów głównie poprzez wdrażanie programów i projektów współpracy terytorialnej.

Główne obszary współpracy EUWT TRITIA to:

  • współpraca gospodarcza: innowacyjne i konkurencyjne środowisko, wspieranie współpracy MSP oraz tworzenie i współpraca klastrów transgranicznych, wspieranie B+R, wspólne misje gospodarcze i sieci izb handlowych,
  • transport i infrastruktura: łączność i dostępność regionów członkowskich,
  • turystyka: wspólne kampanie promocyjne, promocja marki EUWT,
  • energetyka środowisko: wspólna polityka energetyczna, odnawialne źródła energii, działania na rzecz ograniczenia zanieczyszczenia powietrza.

 Środkowoeuropejski Korytarz Transportowy, z siedzibą w Szczecinie z udziałem województw zachodniopomorskiego, lubuskiego, opolskiego i dolnośląskiego oraz Szwecji, Czech i Słowacji, w 2012 roku dołączył regiony Węgier.

Celem porozumienia międzyregionalnego na rzecz CETC (Central European Transport Corridor), podpisanego w 2004 roku, było stworzenie, poprzez wspólne przedsięwzięcia, sprzyjających warunków komunikacyjnych i rozwojowych, służących wszystkim zaangażowanym regionom oraz ich obywatelom. Powstanie CETC sprzyja wzrostowi gospodarczemu regionów, wzmocnieniu konkurencyjności przestrzennej i społecznej wobec regionów sąsiednich, współpracy międzyregionalnej w wielu dziedzinach życia, wzrostowi inwestycji infrastrukturalnych, rozwojowi turystyki itp.

W statucie Środkowoeuropejskiego Korytarza Transportowego EUWT z o.o.  na równi z regionalnymi centrami badawczymi, przytacza się klastry branżowe, jako podstawę "stymulowania współdziałania wszystkich niezbednych aktorów łańcucha transportowego".   

  • TATRY [7] z siedzibą w Nowym Targu z udziałem województwa małopolskiego oraz regionu przygranicznego w Słowenii.

Projekt pt. Od Euroregionu „Tatry” do Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej to projekt sieciowy realizowany w ramach działania 2. Rozwój społeczno-gospodarczy Programu Współpracy Transgranicznej Rzeczpospolita Polska – Republika Słowacka 2007-2013. Celem projektu jest podniesienie na wyższy poziom organizacyjny, prawny i merytoryczny polsko-słowackiej współpracy transgranicznej, Uczestnikami są: Związek Euroregion „Tatry” (Partner Wiodący), Združenie Region „Tatry”, Miasto Nowy Targ i Miasto Kieżmark. Całkowita projekt jest współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Europejskiego. Ponadto Związek Euroregion „Tatry” otrzymał dofinansowanie wkładu własnego w projekcie ze środków Marszałka Województwa Małopolskiego. Realizację projektu zaplanowano w okresie styczeń 2011 r. do czerwca 2012 r.

Europejskie ugrupowanie współpracy terytorialnej a klastry

W dokumencie pn. Opinii Komitetu Regionów Wspólne ramy strategiczne dla finansowania unijnego na rzecz badań naukowych i innowacji [8] z 2011 roku zawarto m.in. zalecenia w odniesieniu do współpracy wykraczającej poza granice. Podkreślono w nich m.in. ważną rolę Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej jako instrumentu, który można efektywnie wykorzystać w tym zakresie. Zwrócono także uwagę na konieczność wspólnotowej, ponadregionalnej współpracy pomiędzy klastrami.

Podsumowując, można stwierdzić, że korzyści wynikające z uwzględnienia klastrów w działaniach EUWT są oczywiste. Efekty współpracy pomiędzy klastrami w regionach przygranicznych oraz utworzenia klastrów ponadnarodowych mogą znacznie wzmocnić rezultaty wynikające z działań istniejących już i tworzonych w przyszłości Ugrupowań w zakresie szeroko pojętej współpracy terytorialnej. Wykorzystanie obu narzędzi znacząco wpłynie na wzrost internacjonalizacji wszystkich aktorów, w szczególności podmiotów skupionych w klastrach, a tym samym na wzrost konkurencyjności wszystkich uczestniczących regionów.

Działaniom na rzecz współpracy terytorialnej poświęcone było m.in. spotkanie Elżbiety Bieńkowskiej, Ministra Rozwoju Regionalnego z przedstawicielami Euroregionów. Podczas rozmów dyskutowano m.in. o roli UEWT w rozwoju współpracy transgranicznej z uwzględnieniem wsparcia działań z funduszy strukturalnych w kolejnym okresie programowania 2014-2020. Spotkanie odbyło się 19 grudnia 2012 r. w Warszawie [9].

 

[1] rozporządzenie WE nr 1082/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dn. 5 lipca 2006r. w sprawie europejskiego ugrupowania współpracy terytorialnej (EUWT), Unii Europejskiej z 31 lipca 2006, L210/19.

[2] Dz.U. nr 218, poz. 1390. obowiązuje od stycznia 2009 roku.

[3] zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Zagranicznych z dn. 17 czerwca 2009r. w sprawie prowadzenia Rejestru EUWT, Dz.U. nr 105, poz. 875.

[8] 91. Sesja Plenarna w dniach 30.06 i 01.07.2011r., UE, z 02.02.2011r., C259/1, rozdział 1, pkt F Zalecenia w odniesieniu do współpracy wykraczającej poza granice, ust. 39

[9] link

 

Autor:Grażyna Buczyńska 


powrót | do góry | strona główna | kalendarium | regulamin serwisu | pliki cookies | kontakt
Portal jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

© 2005-2018 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości