Portal Finanse Firma Klastry Instytucje Promocja Polityka
Newsy
2017/03/08 10:00:41
Jednolity rynek cyfrowy w kontekście europejskiego rynku e-commerce

Postęp technologiczny stwarza duży potencjał do rozwoju firm i możliwych do zastosowania modeli biznesowych. Specyfika rynku unijnego, ze względu na jego fragmentację, stwarza jednak szereg ograniczeń. Determinuje to konieczność zapewnienia kompleksowych rozwiązań, w tym nowoczesnych regulacji prawnych.

Postęp technologiczny stwarza duży potencjał do rozwoju firm i możliwych do zastosowania modeli biznesowych. Specyfika rynku unijnego, ze względu na jego fragmentację, stwarza jednak szereg ograniczeń. Determinuje to konieczność zapewnienia kompleksowych rozwiązań, w tym nowoczesnych regulacji prawnych. Kluczem do rozwiązania powyższych problemów jest koncepcja jednolitego rynku cyfrowego (JRC, ang. digital single market - DSM), której celem jest niwelacja przeszkód legislacyjnych i unifikacja 28 rynków państw członkowskich Unii Europejskiej. W wyniku tych działań ma powstać obszar, w którym będzie zagwarantowany łatwy przepływ towarów, usług i kapitału. Z kolei mieszkańcy i firmy będą mogli swobodnie korzystać z usług lub być ich dostawcą, z zachowaniem wysokiego poziomu ochrony danych osobowych i praw konsumenckich.

Korzyści dla e-commerce

Według danych Komisji Europejskiej [1], unijny rynek e-commerce w 2014 r. osiągnął wartość 772 mld PLN. Sprzedaż online stanowiła więc ponad 7% przychodów z handlu. Dodając do tego prognozy, które wskazują wzrost rynku e-commerce w najbliższych latach na poziomie prawie 20% rocznie, przedstawia się obraz branży o coraz większym znaczeniu. JRC stanowi ogromną szansę na podtrzymanie dynamicznego rozwoju handlu elektronicznego. „Paliwem” do dalszego rozwoju jest przede wszystkim wzrost znaczenia handlu transgranicznego. Niezbędne jest jednak podjęcie działań, które umożliwią wykorzystanie tego potencjału. A jest on znaczący, ponieważ przestrzeń Unii obejmuje ponad 500 mln osób, co umożliwia przedsiębiorstwom rozwój wykorzystujący skalę rynku.

Obecnie transgraniczna forma zakupów online nie jest dostatecznie popularna. Zaledwie co siódmy (15%) realizuje e-zakupy w innym kraju UE, z kolei co trzynasta (7%) realizuje sprzedaż internetową za granicę. Za przyczyny takiej sytuacji wskazuje się wiele różnych czynników.

Bariery

W przypadku ów, główną bariera jest kwestia zaufania do sprzedawców spoza swojego kraju. Sześciu na dziesięciu europejskich ów ufa sklepom internetowym, które mają siedzibę w tym samym kraju. Z kolei niespełna 4 na dziesięciu ufa sklepom zza granicy (konkretnie z innego kraju Unii). [2]

Kluczowym działaniem, które ma poprawić te proporcje była implementacja w krajach członkowskich UE dyrektywy o prawach ów (2011/83/UE). W Polsce przepisy te zostały wdrożone do nowej ustawy o prawach konsumenta, która weszła w życie 25 grudnia 2014 r. Nota bene odbyło się to z blisko półrocznym opóźnieniem. ujednoliciła i doprecyzowała regulacje odnoszące się do umów konsumenckich zawieranych przez internet. Zwiększyła też uprawnienia ów i wymagania przedsiębiorców. Nie obyło się bez głosów części środowiska biznesowego, że zmiany idą zbyt daleko i zaburzają równowagę w zawieraniu kontraktu pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem. Jednocześnie pojawiały się jednak głosy, że to dobry kierunek – zwiększy się bowiem zaufanie wobec zakupów internetowych, co przełoży się na ich częstotliwość, a także wymusi większą profesjonalizację rynku. Sztandarową zmianą jakie przyniosły nowe przepisy, było wprowadzenie jednakowego w całej Unii Europejskiej, czternastodniowego terminu odstąpienia od umowy zawartej na odległość. W poprzednim reżimie prawnym terminy te były różne w poszczególnych krajach, co komplikowało politykę zwrotów stosowaną przez firmy. Problem stanowiły także zróżnicowane definicje dnia roboczego.

Tabela 1. Terminy odstąpienia od umowy zawartej na odległość w krajach UE przed i po nowelizacji prawa konsumenckiego

Terminy odstąpienia od umowy zawartej na odległość w krajach UE

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Komisji Europejskiej

Istotnym problemem w zakupach transgranicznych jest także rozstrzyganie sporów. Chcąc ograniczyć drogie i długotrwałe spory sądowe, utworzono przepisy dotyczące tzw. alternatywnych metod rozstrzygania sporów (ang. Alternative Dispute - ADR), polegające na trybie pozasądowym (np. arbitraż, negocjacje). Jednym z narzędzi, które w szczególny sposób jest dedykowane zakupom internetowym, jest Platforma ODR (Online Dispute ).[3] System ten stwarza ułatwienia proceduralne w sytuacji sporu pomiędzy stronami z różnych krajów Unii Europejskiej. Uruchomienie ODR nastąpiło 15 lutego 2016 roku, natomiast wcześniej – od 9 stycznia 2016 r., e-sklepy zostały zobligowane przez przepisy unijne do stosowania odpowiedniego komunikatu, skierowanego do ów. Informacja ta powinna dotyczyć ewentualnej możliwości rozstrzygnięcia sporów za pośrednictwem platformy. 

Trzecim problemem, na który należy zwrócić uwagę stanowi tzw. blokowanie geograficzne (ang. geoblocking). Praktyka ta polega na nieuzasadnionym zróżnicowaniu dostępu, warunków sprzedaży czy ceny w zależności od kraju pochodzenia konsumenta. Stosowana jest więc różna polityka cenowa względem ów z różnych państw UE. Przykładowo płaci wyższą kwotę za tę samą usługę w danej lokalizacji, bądź też jest w ogóle pozbawiony możliwości skorzystania z oferty. Wzbudza to niechęć i brak zaufania ów do zakupów od zagranicznej firmy. [4]

W przypadku przedsiębiorców, główną barierą wykorzystania handlu transgranicznego jest przede wszystkim kwestia kosztów. Samo wejście na rynek każdego kraju członkowskiego jest szacowane na 9 000 euro.[5] Wynika to z różnorodności reżimów prawnych i wynikających z tego potrzeb dostosowania się firm. Firmy, które działają na rynkach zagranicznych muszę mierzyć się także z innymi problemami. Są to przede wszystkim skomplikowane regulacje dotyczące VAT oraz kosztowne dostarczanie przesyłek. [6] Powyższe czynniki stanowią znaczne przeszkody finansowe i organizacyjne zwłaszcza dla małych podmiotów. Według szacunków Komisji Europejskiej, zlikwidowanie wskazanych barier zwiększyłoby europejski produkt krajowy brutto o 415 miliardów euro. [7]

Strategia KE

Unia Europejska zamierza znieść prawne bariery rozwoju jednolitego rynku cyfrowego poprzez unowocześnienie, ujednolicenie, uproszczenie i zapewnienie przewidywalności obowiązującego prawa. Punkt wyjścia do tych działań stanowi Strategia Jednolitego Rynku Cyfrowego, która została ogłoszona 6 maja 2015 r. [8] Komisja Europejska przedstawiła w tym dokumencie kierunki polityki europejskiej. Wskazano także zagadnienia legislacyjne, które powinny zostać zreformowane. Chodzi tutaj m.in. o prawo podatkowe, regulacje rynku telekomunikacyjnego, prawa autorskie, czy ochronę danych osobowych. obejmuje 3 filary, w ramach których wskazano 16 kluczowych inicjatyw. Filary te to:

  1. Większa dostępność do towarów i usług cyfrowych
  2. Należyte warunki wolnej konkurencji i jednolite zasady prowadzenia firm
  3. Maksymalizacja możliwości rozwoju gospodarki cyfrowej

W kontekście handlu transgranicznego kluczowy jest tutaj pierwszy filar. Jego realizacja wymusza niezwłoczną likwidację rozbieżności prowadzenia działalności biznesowej w sferze online i offline. W filarze wyróżniono w 6 obszarów, w których Komisja Europejska podejmie szczegółowe działania. Poniżej wyszczególniono te inicjatywy, wraz z krótkim komentarzem dotyczącym aktywności Komisji Europejskiej w tych kwestiach. 

1. Przepisy ułatwiające transgraniczny elektroniczny

W zakresie tego obszaru znajduje się harmonizacja unijnej legislacji w zakresie prawa umów i prawa konsumenckiego. Zauważalną tendencją zmian przepisów jest stopniowe umacnianie pozycji konsumenta (przejawia się to poszerzaniem ich uprawnień) przy jednoczesnym zwiększaniu wymogów wobec profesjonalnego sprzedawcy (m.in. szersze obowiązki informacyjne i odpowiedzialność za wadliwość towaru).

2. Egzekwowanie przepisów konsumenckich

Założeniem jest tutaj sprawniejsze i konsekwentne egzekwowanie przepisów. Prawdopodobnie będzie się to wiązało z nowelizacją prawa. Pierwszym krokiem jest tutaj dokonanie diagnozy rozporządzenia [9], dotyczącego współpracy organów działających na rzecz ochrony konsumenta.

3. Skuteczniejsze i tańsze dostarczanie przesyłek

Punktem wyjścia są tutaj wyniki badań Eurobarometru, z których wynika, że zbyt duże wydatki logistyczne są znaczącą przeszkodą dla 62% e-sprzedawców. [10] dostawy towaru są często nieadekwatne do odległości i wynikają wprost z istnienia granic państwowych. Przykładowo, wysyłka paczki ze Szczecina do Berlina (odległość drogowa ok. 150 km) jest droższa niż ze Szczecina do Rzeszowa (odległość drogowa ok. 800 km [11]). Jednocześnie zdarza się, że za pośrednictwem tej samej firmy logistycznej, koszt wysyłki ze Szczecina do Berlina będzie wyższy niż z Berlina do Szczecina… Wynika to z faktu, że operatorzy pocztowi pobierają wyższe opłaty za przesyłki zagraniczne. Docelowo wprowadzane zmiany będą iść w kierunku zniwelowania różnic pomiędzy krajami, tak aby dostawy były wyznaczane na podstawie realnej odległości pomiędzy adresatem a nadawcą.

4. Zakończenie nieuzasadnionego blokowania geograficznego

Zagadnienie dotyczy dyskryminującej praktyki niektórych przedsiębiorstw, stanowiącej ograniczenie dla transakcji transgranicznych i powodującej fragmentację rynku unijnego wzdłuż krajowych granic. jest przekierowywany do serwisu lokalnego lub wręcz spotyka się z odmową dostępu.

Artykuł 20 Dyrektywy usługowej [12] zakazuje nieuzasadnionych ograniczeń terytorialnych. W polskim porządku prawnym ww. przepis implementuje artykuł 9 ustawy o świadczeniu usług na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej [13], który stanowi, że „usługodawca zapewnia, aby ogólne warunki dostępu do usługi nie dyskryminowały usługobiorcy ze względu na obywatelstwo lub miejsce zamieszkania”. Przepis dyrektywy jest jednak zbyt ogólnikowy, często zawodny i niestosowany w praktyce. Brakuje także przepisów szczegółowych, które skutecznie sankcjonowałyby opisywany proceder.

5. wpływająca na europejskie rynki handlu elektronicznego

W zakresie tej inicjatywy Komisja Europejska podjęła prace nad analizą w obszarze ochrony konkurencyjności w branży e-commerce. Ma ona pozwolić zagregować wiedzę o rynku, która umożliwi poznanie skali, konsekwencji i mechanizmów tego zjawiska. Umożliwi to podjęcie dalszych działań przez organy publiczne.

6. Unowocześnienie europejskiego prawa autorskiego

Działanie to umożliwi zrównoważenie interesu autorów i odbiorców szeroko pojętej treści. Jest to istotne zwłaszcza w dobie obecnej rzeczywistości, na którą istotny wpływ wywiera postęp cyfrowy. W założeniu ma ulec poprawie dostępność do dóbr kultury na terenie Europy. Obecnie ma charakter terytorialny, co rodzi wiele ograniczeń. Problem ten jest powiązany z wymienionym wcześniej geoblockingiem. Przykładowo zakup dostępu do danej treści cyfrowej, np. filmu w serwisie internetowym, nie oznacza, że będziemy mieli do niego dostęp w każdym kraju członkowskim UE. Problem jest powszechny, bowiem zagraniczna dostępność filmów na żądanie wynosi zaledwie 4%. Przyczynia się to do paradoksu, polegającego na ograniczeniu możliwości konsumpcji legalnych treści, które są trudniej dostępnych, kosztem treści pirackich, do których dostęp jest stosunkowo łatwy.

Dodatkowo ma zostać przeanalizowany udział serwisów pośredniczących w udostępnianiu dzieł chronionych prawem autorskim. Pozwoli to ścigać naruszenia przepisów na szeroką skalę. Do wypracowania ostatecznych rozwiązań jest jeszcze daleka droga, ale wymienione działanie Komisji Europejskiej budzi wątpliwości. Kontrola zamieszczanych w sieci treści byłaby bowiem obligatoryjna dla usługodawców. Powodowałoby to kolejne implikacje – mielibyśmy do czynienia z oceną zgodności z prawem już na etapie zamieszczania utworu, co miałoby znamiona cenzury. Obowiązek ten jest zbliżony do regulacji, które miała wprowadzać handlowa, dotycząca zwalczania obrotu towarami podrabianymi (ACTA). Spotkała się ona z dużym oporem społecznym i została oprotestowana. Aktualnie, w celu monitoringu i eliminacji nielegalnych materiałów, działa tzw. mechanizm notice and takedown. Stanowi on pewien konsensus, a jednocześnie optymalne i sprawdzone rozwiązanie, które funkcjonuje od dłuższego czasu. Ponadto, ogranicza ryzyko sprawowania przez providera funkcji cenzora, który ocenia legalność treści. [14] Wymieniony mechanizm nie jest jednak idealny i trzeba być świadomym jego wad.

7. Przegląd dyrektywy dotyczącej transmisji satelitarnej i kablowej

W tym przypadku, analizie zostanie poddana dotycząca prawa autorskiego usług nadawców telewizyjnych.[15] Przepisy zostaną rozszerzone i obejmą również nadawców internetowych.

8. Uproszczenie zasad VAT

Kierunek zmian obejmuje znaczne uproszczenie i ujednolicenie przepisów. [16] Mają to zapewnić m.in. ten sam dla wszystkich krajów próg VAT, możliwość  jednorazowej rejestracji online i dokonania płatności. Ułatwienia odczują przede wszystkim najmniejsze firmy zajmujące się handlem transgranicznym. Pozwoli to im na zaoszczędzenie w skali roku minimum 5000 euro. [17]

Aktywność Unii Europejskiej w projekt jednolitego rynku cyfrowego jest działaniem zorientowanym na globalizację procesów rynkowych. Przyczyni się także do internacjonalizacji polskich firm i zdeterminuje je do działań w kierunku zwiększenia swojej innowacyjności i konkurencyjności. Stanowi szansę, ale i zagrożenie dla firm, które nie będą zamierzały przystosować się do zmieniających warunków rynkowych. W dalszej perspektywie JRC jest pewnym „przetarciem” Unii Europejskiej przed ewentualnym wprowadzeniem w życie Transatlantyckiego Partnerstwa w dziedzinie Handlu i Inwestycji (TTIP). Układ ten jest aktualnie negocjowany z USA i w swoim założeniu ma m.in. zniesienie barier pomiędzy rynkiem europejskim i amerykańskim. Zarówno dla Unii Europejskiej, jak i jej poszczególnych państw członkowskich, lepszym rozwiązaniem będzie przystąpienie do porozumienia ze Stanami Zjednoczonymi, mając sprawnie funkcjonujący jednolity rynek cyfrowy.

Artykuł jest jedną z pięciu części cyklu poświęconego problematyce internacjonalizacji firm z branży e-commerce na terenie Europy. W skład cyklu wchodzą:

  1. Internacjonalizacja firm – ujęcie teoretyczne
  2. Jednolity rynek cyfrowy w kontekście europejskiego rynku e-commerce
  3. Rynek e-commerce w Europie
  4. Przegląd wybranych krajów europejskich pod kątem ich specyfiki
  5. Uwarunkowania transgranicznej sprzedaży internetowej polskich firm

[1] European Commission (2015), Analysis and Evidence - Accompanying the A Digital Single Market Strategy for Europe

[2] European Commission (2015), Analysis and Evidence - Accompanying the A Digital Single Market Strategy for Europe

[3] Podstawą prawną utworzenia systemu ODR jest Rozporządzenie 524/2013 w sprawie internetowego systemu rozstrzygania sporów konsumenckich oraz 2013/11/UE w sprawie alternatywnych metod rozwiązywania sporów konsumenckich.

[4] Komunikat KE COM(2015) 550 (2015), Usprawnianie jednolitego rynku: więcej możliwości dla obywateli
i przedsiębiorstw Bruksela (28.10.2015 r.)

[5] European Commission (2015), Analysis and Evidence - Accompanying the A Digital Single Market Strategy for Europe

[6] dostarczania przesyłek są wskazywane w badaniu Eurobarometru dotyczącego e-commerce jako znaczna bariera – dla 62% e-sprzedawców wysokie logistyki stanowią dużą przeszkodą (na podstawie danych KE (2015) Companies engaged in online activities, Flash Eurobarometer 413, [dostęp 10.10.2016] Dostępny
w Internecie: European Commission, Flash Eurobarometers 413: Companies engaged in online activities, 2015)

[7] European Commission (2015), Analysis and Evidence - Accompanying the A Digital Single Market Strategy for Europe

[8] Komunikat KE COM(2015)192 (2015), Strategia jednolitego rynku cyfrowego dla Europy, Bruksela (6.05.2015 r.)

[9] Rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 27 października 2004 r. w sprawie współpracy między organami krajowymi odpowiedzialnymi za egzekwowanie przepisów prawa w zakresie ochrony ów („Rozporządzenie w sprawie współpracy w dziedzinie ochrony ów”)

[10] Komisja Europejska (2015) Companies engaged in online activities, Flash Eurobarometer 413, [dostęp 10.10.2016] Dostępny w Internecie: European Commission, Flash Eurobarometers 413: Companies engaged in online activities, 2015

[11] Szacunków odległości drogowej dokonano na stronie http://odleglosci.info/ [dostęp 10.10.2016]

[12]  2006/123/WE z 12 grudnia 2006 r. dotycząca usług na rynku wewnętrznym

[13] z dnia 4 marca 2010 r. o świadczeniu usług na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 2010 nr 47 poz. 278)

[14] Chaber P. (2016) Jednolity rynek cyfrowy. Zamierzenia, szanse i zagrożenia, Biuletyn EuroInfo nr 161 (styczeń 2016) [dostęp 10.10.2016] Dostępny w Internecie: http://www.een.org.pl/index.php/numery/items/styczen-2016.html

[15] Rady Wspólnot Europejskich Nr 93/83 z dnia 27 września 1993 r. w sprawie koordynacji określonych przepisów prawa autorskiego oraz praw pokrewnych w odniesieniu do przekazu satelitarnego i rozpowszechniania kablowego

[16] Szczegółowe informacje dostępne są w najnowszym komunikacie Komisji Europejskiej z kwietnia 2016 r. Materiał zamieszczony jest na stronie KE: http://europa.eu/rapid/press-release_IP-16-1022_pl.htm[dostęp 10.10.2016]

[17] European Commission (2015), Analysis and Evidence - Accompanying the A Digital Single Market Strategy for Europe

Autor:Paweł Chaber  


powrót | do góry | strona główna | kalendarium | regulamin serwisu | pliki cookies | kontakt
Portal jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

© 2005-2018 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości