Portal Finanse Firma Klastry Instytucje Promocja Polityka
Newsy
2012/12/13 15:52:12
Klastry sposobem na internacjonalizację małych i średnich przedsiębiorstw

W warunkach gospodarki globalnej wszystkie firmy, nie tylko te z branż high-tech, ale także działające w tradycyjnych gałęziach przemysłu, są narażone na międzynarodową konkurencję, dlatego potrzebują współpracy międzynarodowej, która pozwoli im uzyskać dostęp do odpowiedniej wiedzy i pomoże wykorzystać pojawiające się na rynku szanse. Firmy prowadzące działalność międzynarodową osiągają wyższą konkurencyjność i innowacyjność, szybciej się rozwijają, a także generują więcej miejsc pracy, a dzięki zdolności do szybszego reagowania na zmieniające się warunki rynku, mają większe szanse na bardziej zrównoważony i długotrwały rozwój. Dlatego tak ważne jest efektywne wspieranie współpracy międzynarodowej MSP i ich integracji z globalnymi łańcuchami wartości.

W porównaniu do przedsiębiorstw wielonarodowych, małe i średnie firmy mają mniejsze możliwości nawiązania współpracy międzynarodowej ze względu na swoje ograniczone możliwości finansowe i mniejszą skalę działań operacyjnych. Znalezienie odpowiednich partnerów za granicą wymaga dużej ilości czasu i sporych nakładów finansowych, a MSP stoją przed szeregiem wyzwań, takich jak brak informacji o wybranych rynkach, brak umiejętności potrzebnych do opracowania strategii internacjonalizacji i do prowadzenia współpracy z partnerami zagranicznymi, konieczność znalezienia właściwych kontaktów i zbudowania zaufania czy też finansowanie poszukiwania partnerów za granicą i udziału w międzynarodowych sieciach.

Skutecznymi platformami internacjonalizacji MSP mogą być klastry, ponieważ umożliwiają lepsze wykorzystanie ekonomii skali oraz skuteczniejszą identyfikację projektów i możliwości współpracy. Organizacje klastrowe mają do zaoferowania przedsiębiorcom szereg usług ułatwiających internacjonalizację, takich jak np. dostarczanie informacji o rynkach i potencjalnych partnerach, szkolenia i podnoszenie umiejętności, organizowanie fizycznych i wirtualnych kontaktów z partnerami, a także pomoc w pozyskiwaniu finansowania na działania międzynarodowe.

Podręcznik do internacjonalizacji klastrów

Od czego jednak zacząć i w jaki sposób się do tego zabrać? Co powinny zrobić organizacje klastrowe? Jaka jest rola decydentów (policy makers)? Na te i inne pytania próbował odpowiedzieć, zakończony niedawno trwający ponad trzy lata, projekt międzynarodowy TACTICS, finansowany z Programu Ramowego na rzecz Konkurencyjności i Innowacji (internacjonalizacja była jednym z kilku zagadnień poruszonych w ramach tego projektu). Studia przypadku przeanalizowane w ramach projektu TACTICS pokazują, że menedżerowie klastrów/organizacje klastrowe skutecznie pośredniczą w procesie wspierania internacjonalizacji MSP i klastrów, a organizacje klastrowe można wykorzystać jako główne narzędzie internacjonalizacji przedsiębiorstw. Celem, który od początku przyświecał partnerom realizującym projekt, było opracowanie praktycznego narzędzia służącego rozwijaniu umiejętności i przygotowującego do internacjonalizacji, które byłoby przydatne w codziennej realizacji projektów.

W rezultacie powstała zatytułowana internationalisation (polskojęzyczna wersja Internacjonalizacja klastrów), która ma formę praktycznego podręcznika,bogato ilustrowanego opisami ciekawych praktyk i przykładów projektów, wyjaśniająca w sposób przystępny i zrozumiały procesu internacjonalizacji i wspomagająca realizację poszczególnych jego etapów. Podręcznik pomoże użytkownikowi znaleźć odpowiedź na pytanie Po co internacjonalizacja? oraz przejść kolejne kroki tego procesu.

Podręcznik skierowany jest do menedżerów klastrów i do organizacji klastrowych, które wspierają firmy należące do klastra, a zwłaszcza MSP. Ponadto podręcznik może być także przydatny dla decydentów kreujących politykę klastrową, jak również dla instytucji wdrażających programy wspierające rozwój klastrów.

Podręcznik prowadzi czytelnika przez, składający się z dziesięciu kroków, proces internacjonalizacji klastra. Punktem wyjścia w tym procesie jest zorientowany na lokalną współpracę i realizujący lokalne cele, a zwieńczeniem – zorientowany na globalne możliwości i otwarty na współpracę międzynarodową. Struktura poszczególnych etapów procesu internacjonalizacji została w sposób jasny i logiczny przedstawiona na rysunku.

 

Źródło: podręcznik „Internacjonalizacja klastrów” (TACTICS)

Każdy z dziesięciu kroków na drodze do internacjonalizacji został szczegółowo omówiony w osobnym rozdziale podręcznika oraz poparty użytecznymi narzędziami i praktycznymi przykładami. Aby internacjonalizacja się powiodła, podręcznik zaleca użytkownikowi przejście wszystkich kroków po kolei i unikanie ‘drogi na skróty”. Każdy krok kończy się zestawem pytań, na które musi odpowiedzieć użytkownik podręcznika (w zależności od tego kim jest odpowiada na pytania skierowane do organizacji klastrowych albo do instytucji tworzących politykę klastrową). Zgodnie z metodologią zaproponowaną w podręczniku, jedynie pozytywne odpowiedzi na wszystkie pytania pozwalają zakończyć dany krok i przejść do kolejnego – w przeciwnym razie krok trzeba powtórzyć.

Podręcznik zwraca uwagę, że internacjonalizacja obejmuje szereg działań, które przynoszą korzyści przedsiębiorstwom działającym w ramach klastra, zwłaszcza MSP, a także regionowi lub krajowi, w którym znajduje się . Dla firm jest to przede wszystkim dostęp do wiedzy, która pomaga tworzyć nowe produkty i usługi, dostęp do nowych rynków czy do kluczowych elementów infrastruktury, takich jak np. zakłady pilotażowe, living labs, etc. Przedsiębiorcy mają także możliwość znalezienia nowych partnerów do realizacji wspólnych przedsięwzięć, a ranga firmy prowadzącej działalność międzynarodową jest wyższa. Z kolei decydenci mogą uzyskać większy zwrot z nakładów poniesionych w ramach wdrażanych przez siebie programów rozwoju klastrów, jak również lepiej zrozumieć warunki ramowe, które są konieczne do osiągnięcia przez organizacje klastrowe skutecznej działalności na rynkach międzynarodowych. Przykładowe korzyści dla regionów obejmują m.in. pozyskanie bezpośrednich inwestycji zagranicznych czy nowe miejsca pracy.

Poza wzmacnianiem współpracy międzynarodowej pomiędzy klastrami europejskimi, podręcznik wskazuje także na potrzebę budowania silniejszych powiązań Europy ze światowymi centrami badań i innowacji. Na tym polu jest sporo do zrobienia, ponieważ większość europejskich MSP działa na jednolitym rynku europejskim. Powiązanie klastrów z Europy z odpowiednimi partnerami na innych kontynentach niesie dodatkowe wyzwania, takie jak brak wiedzy o lokalnym otoczeniu biznesu, brak znajomości kultury i języka, bariery prawne i administracyjne czy wyższe (szczególnie podróży). W takich przypadkach rola organizacji pośredniczących, w tym organizacji klastrowych i agencji publicznych, jest jeszcze bardziej istotna. Mogą one zapewnić różne usługi takie jak wykonanie analiz strategicznych, kojarzenie partnerów i ułatwianie pierwszych kontaktów z partnerami czy zapewnienie infrastruktury do wspólnych działań. W niektórych krajach sprawdzają się granty na opracowanie strategii internacjonalizacji (np. szwedzki program Global Links), które następnie mogą mieć swoją kontynuację w formie kolejnego finansowania na działania wdrażające.

Podręcznik zwraca uwagę na kluczowe wyzwania jakie niesie ze sobą internacjonalizacja, obejmujące m.in. konieczność opracowania strategii, potrzebę rozwijania kompetencji, identyfikowanie partnerów i budowanie wzajemnych relacji opartych na zasadach rynkowych, finansowanie działań międzynarodowych (szczególnie w przypadku MSP) oraz ustanowienie funkcjonalnych struktur zarządzania/podejmowania decyzji w międzynarodowym układzie.

Wnioski z projektu - obszary wymagające dalszego wsparcia

Wnioski z projektu międzynarodowego TACTICS potwierdzają, że chociaż kraje europejskie mają spore osiągnięcia w temacie internacjonalizacji klastrów, to nadal jest wiele kwestii wymagających rozwiązania. W dalszym ciągu poziom zdolności do strategicznej współpracy z partnerami międzynarodowymi jest zbyt niski (zwłaszcza wśród MSP). Brakuje ustrukturyzowanych informacji na temat potrzeb związanych z internacjonalizacją oraz danych o potencjalnych partnerach klastrów/organizacji klastrowych. Brakuje także ustrukturyzowanych rozwiązań umożliwiających spotykanie się z potencjalnymi międzynarodowymi partnerami oraz nawiązywanie z nimi kontaktów. Nie ma dostosowanych programów mobilności dla podmiotów działających w klastrach (zwłaszcza dla MSP). Potrzebna jest także infrastruktura (wirtualna i rzeczywista) ułatwiająca firmom wspólne działania, jak również programy wsparcia finansujące internacjonalizację. Chodzi tu w szczególności o programy dla MSP wspierające długoterminowe działania, które mają na celu budowanie zaufania oraz instrumenty ułatwiające strategiczne planowanie biznesowe. Ponadto występuje zbyt mała koordynacja pomiędzy istniejącymi międzynarodowymi sieciami klastrów, organizacjami klastrowymi i środowiskami innowacji - nie tylko na poziomie klastrów, ale także na poziomie polityki regionalnej lub krajowej. Potrzebna jest większa koordynacja celów związanych z internacjonalizacją w ramach różnych obszarów polityki ekonomicznej.

Internacjonalizacja klastrów jest kluczowa dla powiązania regionalnych strategii innowacji na rzecz inteligentnych specjalizacji w regionach o komplementarnych profilach. Organizacje klastrowe powinny być częścią mechanizmu ułatwiającego tworzenie wzajemnie korzystnych powiązań między przedsiębiorstwami, centrami wiedzy i infrastrukturą służącą tworzeniu wiedzy. Chodzi tu o zapewnienie dostępu do infrastruktury znajdującej się w różnych regionach, takiej jak np. pilotażowe linie produkcyjne czy urządzenia demonstracyjne oraz infrastruktura otwartych innowacji i innowacji sterowanych przez użytkowników (open innovation and user-driven innovation).

Aby współpraca transnarodowa pomiędzy przedsiębiorstwami była efektywna, dana inicjatywa klastrowa musi mieć bardzo praktyczny, dobrze zdefiniowany cel i rynkowe uzasadnienie. Ponadto powinny w niej uczestniczyć przedsiębiorstwa należące do tej samej branży lub „obszaru tematycznego”, posiadające uzupełniające się kompetencje. Ważne jest, aby nawiązanie współpracy międzynarodowej między MSP lub innymi podmiotami działającymi w klastrach zostało poprzedzone strategiczną analizą i odpowiednio zaplanowane.

Chociaż strategiczne kojarzenie partnerów wśród klastrów i organizacji klastrowych, prowadzone na poziomie agencji regionalnych lub krajowych, pomaga uwiarygodnić słuszność i zasadność takiej współpracy, to jednak musi być ona realizowana w oparciu o popyt i zasady rynkowe. Współpraca transnarodowa musi opierać się na zaufaniu pomiędzy poszczególnymi osobami, którego zbudowanie zazwyczaj wymaga czasu, a ponadto łatwiej jest ją budować w sposób stopniowy (tzn. po osiągnięciu masy krytycznej pomiotów należących do klastra/partnerów, włączanie do współpracy dodatkowych podmiotów jest zadaniem łatwiejszym).

Zarządzanie współpracą międzynarodową klastrów, organizacji klastrowych lub sieci wymaga posiadania pewnych umiejętności i narzędzi oraz podejmowania przemyślanych decyzji strategicznych. Przydatne jest w tym zakresie ciągłe wsparcie realizowanych procesów (np. poprzez szkolenia, itp.). Pomocne jest także tworzenie platform, które są miejscem spotkań indywidualnych osób, przedsiębiorstw lub organizacji klastrowych, jak również zapewnienie zasobów koniecznych do tworzenia trwałych sieci powiązań pomiędzy podmiotami należącymi do klastrów.

Projekt TACTICS rekomenduje konieczność zintensyfikowania procesu tworzenia międzynarodowej sieci kontaktów pomiędzy klastrami oraz wzajemnej wymiany pomysłów. Internacjonalizacja klastrów jest bardzo ważna dla ustanowienia powiązań między regionami w różnych krajach i na różnych kontynentach. Takie powiązania mogą stymulować ciągłe unowocześnienie działalności gospodarczej oraz powstawanie nowych rodzajów działalności. Tworzenie sieci kontaktów oraz partnerstwa między organizacjami klastrowymi (zwłaszcza tymi w komplementarnych sektorach), w tym wymiana pracowników oraz programy mobilności, odgrywają kluczową rolę w identyfikacji nowopowstających branż oraz w ich rozwoju.

W procesie internacjonalizacji znaczącą rolę odgrywa odpowiednio ukierunkowany marketing i branding, a dobra ma kluczowe znaczenie dla MSP, które chcą konkurować na rynku globalnym. Warunkiem skutecznego prowadzenia międzynarodowej działalności przez organizacje klastrowe, jest widoczna obecność na rynku międzynarodowym. Organizacje klastrowe muszą aktywnie wykorzystywać działania z zakresu marketingu i budowania marki, aby poprawić swoją rozpoznawalność dla potencjalnych partnerów na rynku. Z kolei regiony powinny częściej uwzględniać w swoich kampaniach marketingowych profile i marki swoich klastrów lub organizacji klastrowych (w tym również przy wykorzystaniu Europejskiej Platformy Współpracy Klastrów - European Collaboration Platform).

Przedstawiony podręcznik stanowi istotne narzędzie wspomagające proces internacjonalizacji, które może być wykorzystane zarówno na poziomie organizacji klastrowych, jak i decydentów.

Zgodnie z deklaracją partnerów projektu TACTICS podręcznik jest „dziełem otwartym”, a jego obecna wersja ma być w przyszłości modyfikowana, wzbogacana o nowe treści i zastępowana kolejnymi edycjami.

Autor:Dorota Frączek 


powrót | do góry | strona główna | kalendarium | regulamin serwisu | pliki cookies | kontakt
Portal jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

© 2005-2018 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości