Portal Finanse Firma Klastry Instytucje Promocja Polityka
Wywiady
2010/06/27 14:57:22
KFK rozrusza rynek

O barierach w rozwoju innowacyjnych firm i szansach, jakie dla polskiego sektora małych i średnich przedsiębiorstw niesie dofinansowanie funduszy mówi w rozmowie z Krzysztofem Garskim dr Marek Dietl, menedżer inwestycyjny w Krajowym Funduszu Kapitałowym.

Marek DietlCzy polskie fundusze są gotowe na ryzyko związane z inwestowaniem w młode, innowacyjne przedsięwzięcia w takich branżach, jak nowoczesne technologie, biotechnologie, IT czy energia odnawialna? A może wciąż preferują bardziej tradycyjne biznesy?

Jeśli spojrzymy na udział innowacyjnych firm w wytwarzaniu PKB czy eksporcie, to zauważymy, że Polska znajduje się pod tym względem na jednym z ostatnich miejsc w Europie. Dzieje się tak między innymi ze względu na trudności przedsiębiorstw w dostępie do kapitału dla naprawdę innowacyjnych przedsięwzięć.

Widzę dwie główne bariery angażowania się funduszy w finansowanie innowacyjnych firm. Pierwsza z nich jest natury czysto biznesowej Z punktu widzenia funduszu , przeprowadzenie due dilligence spółki dużej i małej to porównywalny koszt i podobne zaangażowanie czasowe menedżerów inwestycyjnych. Po co więc ponosić inwestowania w przedsięwzięcia na wczesnym etapie rozwoju, skoro w tym czasie można zrealizować transakcję o większych rozmiarach i często mniejszym ryzyku?

Drugą barierą jest mentalność. Firmy na początkowym etapie rozwoju charakteryzują się brakiem historii biznesowej, niewielkimi zasobami kapitałowymi i modelem biznesowym o trudnej do oszacowania wiarygodności. Dodajmy do tego wciąż niewielką świadomość znaczenia przełomowych innowacji, a zrozumiemy dlaczego inwestorzy preferują bardziej tradycyjne przedsięwzięcia.

Patrząc na problem z szerszej perspektywy, możemy mówić o niskim kapitale zaufania społecznego w Polsce. Spółka boi się zdradzić inwestorowi szczegóły swojego pomysłu na biznes, a inwestor obawia się, że nieznany mu próbuje go wykorzystać. Tymczasem inwestycje w innowacje rozpoczynają się od wzajemnego zaufania uczestników rynku.

Co jest w Pana opinii największą barierą w rozwoju innowacyjnej przedsiębiorczości w Polsce? Niewystarczający dostęp do finansowania (anioły biznesu, fundusze seed, itd.), szwankująca współpraca uczelni z biznesem czy może niechęć przedsiębiorców do podejmowania ryzyka?

Trudno podać jedną przyczynę. Na pewno problemem było niedofinansowanie nauki w latach 90-tych, ale trzeba też zauważyć, że uczelnie i instytuty badawcze mają obecnie praktycznie nieograniczony dostęp do środków. Przede wszystkim jednak brakuje nam kultury innowacyjności, bo polscy naukowcy przez długie lata byli odcięci od wyników badań w obszarze zastosowań nowych technologii. Na przykład polski naukowiec odwiedzając laboratorium IBM w USA, nie mógł wejść do wielu pomieszczeń, ze względu na embargo jakie obowiązywało w transferze technologii między światem zachodnim a krajami komunistycznymi.

Pozytywnym sygnałem dla rozwoju przedsiębiorczości jest radykalny wzrost liczby osób z wykształceniem wyższym. Jeśli tylko poprawi się jakość oferty edukacyjnej, to możemy liczyć na to, że coraz więcej powstających firm będzie opierać swój sukces na wiedzy. Pamiętajmy jednak, że akumulacja kapitału intelektualnego trwa dłużej niż finansowego. Konieczna jest jeszcze poprawa atmosfery współpracy instytucji naukowych z przedsiębiorstwami. Fundamentem jest tu wzajemne zaufanie.

Kolejną barierą jest to, że absolwenci uczelni niechętnie wybierają trudną karierę przedsiębiorcy.  Start zawodowy w korporacji wydaje się łatwiejszy, duża oferuje atrakcyjne wynagrodzenie,  ale praca w niej często przynosi rozczarowanie i poczucie bycia trybikiem, który nie ma wpływu na rzeczywistość. Mam nadzieję, że kolejne roczniki absolwentów będą bardziej skłonne do podjęcia ryzyka i założenia własnych przedsiębiorstw.

Innowacjom i przedsiębiorczości nie sprzyja też niska zamożność społeczeństwa. Gdy pracowałem w Niemczech, spotkałem kilka osób, które rzuciły pracę i przez rok-dwa rozwijały – bez osiągania dochodów w tym czasie – swój pomysł na biznes. U nas mało kto może liczyć na wsparcie rodziny w takiej działalności, a zewnętrzne finansowanie firm na wczesnym etapie rozwoju jest słabo rozwinięte.

Z danych Polskiego Stowarzyszenia Inwestorów Kapitałowych wynika, że inwestycje w spółki na początkowych etapach rozwoju to symboliczna część polskiego rynku PE/VC. Czy konkursy organizowane przez Krajowy Fundusz Kapitałowy dają szansę na zmianę tej sytuacji?

Staramy się wprawić w ruch koło zamachowe finansowania innowacyjnych firm. Musi nam się udać, bo jeśli w ciągu pięciu lat nie powstanie znacząca liczba firm, zdolnych odgrywać istotną rolę w swoich niszach na rynku globalnym, to będzie to oznaczało wyczerpanie dalszych możliwości wzrostu gospodarczego w Polsce. Polska gospodarka rozwija się głównie dlatego, że gonimy kraje rozwinięte. Już teraz musimy się jednak szykować do tego, aby najbogatszym uciekać.

Wierzę, że nasze konkursy przyczynią się do powstania polskich firm, które będą w swoich niszach najbardziej konkurencyjne na świecie. Nie przypadkiem mówię o niszach, bo jak wynika z badania przeprowadzonego przez prof. Hermanna Simonana dwóch tysiącach małych i średnich przedsiębiorstw, które są światowymi liderami w wybranych niszach, zbudowanie znaczącej pozycji w skali globu zajmuje około 50 lat. Te spółki zwykle  rozwijały się organicznie. My nie możemy tyle czekać – mam nadzieję, że fundusze VC, w które zainwestuje Krajowy Fundusz Kapitałowy przyspieszą rozwój polskich MŚP.

Jakie korzyści gospodarce przynoszą inwestycje ?

Przedsiębiorstwa, w które zainwestował fundusz VC generują wyższą sprzedaż i eksport w przeliczeniu na posiadane aktywa, płacą wyższe podatki i częściej inwestują w działalność badawczo-rozwojową. Konkursy organizowane przez Krajowy Fundusz Kapitałowy to odpowiedni instrument, by ożywić rynek inwestycji VC także w Polsce.

Pozytywnym sygnałem jest dla nas także rosnąca na rynku największych transakcji private equity. Oznacza to, że część menedżerów z tego sektora – doskonałych specjalistów inwestycyjnych – z większą uwagą niż dotychczas zaczynie przyglądać się możliwościom, jakie daje wsparcie KFK.

KFK prowadzi właśnie dwa konkursy dla funduszy , w których do rozdysponowania jest co najmniej odpowiednio 150 i 60 mln zł. Co oznacza w tym przypadku „co najmniej” i jaka jest maksymalna kwota inwestycji?

W konkursach zaznaczamy, że to wartości minimalne, bo jesteśmy wybredni. Wolimy zainwestować mniej, za to w projekty (fundusze VC), które w naszej opinii dają najwięcej szans na sukces. Unikamy podejścia, że trzeba wydać środki za wszelką cenę.

Mamy do dyspozycji łącznie 880 mln zł na wsparcie funduszy VC. W praktyce oznacza to dla rynku zastrzyk środków sięgający nawet ponad 1,5 mld zł, bowiem nasz maksymalny poziom zaangażowania w fundusz to 50 proc.  Pozostały kapitał dostarczają inwestorzy prywatni.

Skąd fundusze wezmą brakujące środki?

Klasycznych venture-kapitalistów, którzy mogliby wyłożyć brakującą cześć,jest w Polsce wciąż niewielu. Dlatego nasza strategia zakłada prowadzenie aktywnych działań marketingowych wobec potencjalnych kapitałodawców. Inwestycjami tego typu interesują się zarówno osoby, które znamy z list najbogatszych Polaków, jak i osoby zamożne, o których nie czytamy w prasie. Wiele instytucji, w tym banki, rozważa inwestycje wspólnie z nami. Inwestorom prywatnym zapewniamy preferencyjne warunki m.in. KFK bierze na siebie pierwszą stratę, co znakomicie ogranicza ryzyko inwestora prywatnego.

Zachęcamy też do osobistych inwestycji menedżerów, którzy zarządzają funduszami. Co prawda często bronią się przed takim zaangażowaniem, argumentując, że są – właśnie – menedżerami, a nie inwestorami, jednak uważamy, że ich nawet niewielkie zaangażowanie kapitałowe lepiej wpływa na jakość zarządzania funduszem.

W jednym z konkursów znalazły się preferencje dla funduszy działających na obszarze wschodnich województw. Dlaczego?

Ten konkurs korzysta ze środków Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy, szczególnie wspierającego województwa: małopolskie, lubelskie, podkarpackie i świętokrzyskie. Fundusze, które skapitalizujemy w ramach tego programu będą silnie zmotywowane do inwestowania w tych województwach poprzez pewnego rodzaju dotacje, czyli świadczenia bezzwrotne na pokrycie kosztów wejścia i monitorowania inwestycji w wybranych województwach.

Jestem przekonany, że w tych województwach znajdą się ciekawe projekty. Na przykład Lublin posiada silny ośrodek uniwersytecki, ale problemem regionu jest – paradoksalnie – bliskość Warszawy, która wysysa z niego najlepszych specjalistów. Nasz konkurs to po części szansa, by zahamować tę tendencję i pokazać, że również na wschodzie kraju mogą powstawać innowacyjne firmy i z sukcesem się rozwijać. Czasem nie widać tego z Warszawy, ale w tym regionie powstało już wiele interesujących, prężnie rozwijających się firm, żeby wymienić tylko podkarpacki Transsystem (taśmociągi dla przemysłu motoryzacyjnego) czy Black-Red-White z Lubelszczyzny – producent mebli, który w krótkim czasie zbudował silną pozycję w całym kraju i ma duży eksport.

W konkursie dotyczącym wschodnich województw pojawia się wymóg „aktywnego poszukiwania projektów inwestycyjnych”.  Ale czy te regiony są w stanie wygenerować odpowiednią ilość spółek, interesujących z punktu widzenia funduszy ?

Do przeszłości odchodzą czasy, gdy menedżerowie z branży mogli po prostu czekać na e-maile z załączonymi biznesplanami. KFK dofinansuje 20-30 funduszy, więc siłą rzeczy nasili się między nimi. Będą musiały zwiększyć swoją aktywność i samodzielnie poszukiwać ciekawych pomysłów inwestycyjnych.

To był dotychczas zaniedbany obszar rynku . Menedżerowie oczekiwali perfekcyjnie przygotowanych biznesplanów, tymczasem tych możemy spodziewać się raczej na rynku private equity. Polska gospodarka potrzebuje funduszy, które szukają nie tyle dojrzałych przedsięwzięć, co ciekawych pomysłów, które mają szansę rozwinąć się w znaczące firmy.

Menedżerowie z doświadczeniem w bardziej rozwiniętych obszarach rynku nie zawsze potrafią też porozumieć się z początkującymi przedsiębiorcami. Brak perfekcyjnego biznesplanu uważają za niedostatek profesjonalizmu. Za mało uwagi zwracają na kreatywność i pomysły, a za bardzo koncentrują się na dokumentach. Tymczasem na wczesnym etapie rozwoju firmy nie chodzi o idealnie przygotowany arkusz Excela. Kluczowe jest zrozumienie istoty pomysły i umiejętność dostrzeżenia w nim potencjału rynkowego. Szczegółowe analizy finansowe powinny przyjść dopiero w kolejnym etapie. Dlatego tak ważna jest budowa relacji między środowiskiem inwestorów VC a przedsiębiorcami. Zanim bowiem powstanie współpracy i transakcji, między stronami musi rozwinąć się zaufanie.

Czy KFK będzie podejmował decyzje inwestycyjne wspólnie z funduszami, które otrzymają od Państwa wsparcie?

Będziemy uczestniczyć w pracach komitetów inwestycyjnych, które podejmują dwie kluczowe dla transakcji decyzje. Pierwsza dotyczy przeprowadzenia w spółce due dilligence, a druga – podpisania umowy inwestycyjnej. Oba etapy będziemy uważnie obserwować, ale raczej unikamy aktywnego wpływania na prace komitetów, traktując swój udział jako swoisty hamulec bezpieczeństwa. KFK jest raczej pasywnym inwestorem, który ogranicza swoją aktywność do pilnowania zainwestowanych środków.

Jak wygląda procedura wyboru funduszy?

Dokładnie badamy wszystkie zgłaszane projekty inwestycyjne. W pierwszym etapie sprawdzamy, czy fundusz spełnia kryteria formalne. Następnie analizujemy transakcje przeprowadzone przez zarządzających w przeszłości. Szczegółowo badamy doświadczenie zawodowe, zasięgając także opinii od innych uczestników rynku, bo kwestie etyczne są dla nas bardzo ważne. Niestety nie wszyscy, którzy do nas aplikowali, cieszą się dobrą reputacją biznesową, a do tego niektórzy koloryzowali swój dorobek zawodowy, przypisując sobie sukcesy innych.

Najlepsze projekty trafiają  na krótką listę. Zespoły, które się na niej znajdą, zapraszamy na prezentację. To długa, trwająca do ośmiu godzin rozmowa o dotychczasowych osiągnięciach i planach funduszu. Jeśli rezultaty spotkania nas satysfakcjonują, przystępujemy do szczegółowego badania prawnego i ekonomicznego (m.in. źródeł kapitału prywatnego). Jeśli członkowie zespołu zarządzającego wcześniej ze sobą nie współpracowali, prosimy również o opinię ekspertów ds. zasobów ludzkich ze współpracującej z nami firmy doradczej.

Jeśli wyniki szczegółowych analiz potwierdzą naszą pozytywną opinię przystępujemy do negocjowania umowy inwestycyjnej, określając na przykład zakres prawa veta, które przysługuje KFK.

Procedura jest długa i skomplikowana, bo Krajowy Fundusz Kapitałowy chce być nie tylko dawcą kapitału, ale i gwarantem jakości prowadzonych projektów. I chyba rynek tak właśnie postrzega nasze działania, czego najlepszym dowodem jest fakt, że po podpisaniu przez fundusz Skyline Investment umowy z nami, jego kurs na giełdzie znacząco wzrósł.

Żeby zobrazować cały proces w liczbach, powiem, że do jednego z konkursów przystąpiło 27 funduszy, 15 z nich trafiło na krótką listę, trzy odpadły po prezentacji, a umowy ostatecznie podpiszemy z nie więcej niż z siedmioma funduszami.

Co w praktyce konkursy Krajowego Funduszu Kapitałowego oznaczają dla niedużej, innowacyjnej firmy? Kiedy środki od KFK pojawią się na rynku i zaczną faktycznie docierać do firm?

Pełna procedura konkursowa zajmuje około roku. Fundusze sprawdza też Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod kątem zasad koncentracji i dozwolonej pomocy publicznej.  Gdy środki trafią już do funduszu, przygotowanie pierwszej transakcji zajmuje mu mniej więcej pół roku. Oznacza to, że od ogłoszenia konkursu do momentu, gdy środki trafią na konto innowacyjnego start-up’u mija około dwóch lat.

Pierwsze efekty konkursów poznamy już w 2015-16 r., wtedy bowiem fundusze przestaną dokładać kapitału i spółki same zaczną radzić sobie na rynku. Krytyczny etap dla każdej firmy to drugi rok działalności, kiedy upada znaczna część nowozałożonych przedsiębiorstw.  Jestem jednak optymistą, jeśli chodzi o efekty naszych konkursów i wierzę, że dzięki środkom z KFK powstanie wiele trwałych i stabilnych przedsięwzięć.

Proszę o podsumowanie efektów konkursu z 2007 r. Czy jest Pan zadowolony z efektów działania trzech zwycięskich funduszy? Czy kryzys mocno zweryfikował początkowe założenia?

Jesteśmy zadowoleni, że dwa fundusze kontynuują swoją działalność, ale na pewno mogły zainwestować w więcej firm. Fundusze biorące udział w tamtym konkursie miały podobny profil inwestycyjny – koncentrowały się na spółkach technologicznych w szeroko rozumianym ICT. To tylko jeden z obszarów rynku, chcemy żeby kolejne fundusze miały bardziej zróżnicowany profil inwestycyjny. Konkurs z 2007 r. traktujemy jako pierwsze doświadczenia, sprawdzenie w praktyce naszego modelu działania. Test wypadł dobrze.

Jakie są plany Krajowego Funduszu Kapitałowego na drugą połowę 2010 r. i początek 2011 r.?

W najbliższym czasie czeka nas ocena około dwudziestu aplikacji od funduszy, co, jak już wspominałem, jest długotrwałą procedurą.  Jednocześnie będzie trwało podpisywanie umów z funduszami. Oznacza to, że stopniowo coraz więcej środków będzie dostępnych dla młodych, innowacyjnych firm. 

Rozmawiał Krzysztof Garski

dr Marek Dietl jest absolwentem Szkoły Głównej Handlowej , ukończył studia doktoranckie i uzyskał tytuł doktora w Instytucie Nauk Ekonomicznych PAN. W czasie studiów doktoranckich odbył staż naukowy w University of Glasgow.

Wcześniej pracował w międzynarodowej firmie doradczej Simon-Kucher & Partners, początkowo w centrali w Bonn, a następnie w biurze w Warszawie. Przeszedł wszystkie szczeble od praktykanta do prokurenta, którym był przez trzy lata. Ma również duże doświadczenie nadzorcze. Obecnie zasiada w radach nadzorczych: firmy energetycznej, spółki informatycznej notowanej na GPW oraz lotniska. Wcześniej był członkiem rady nadzorczej firmy produkcyjno-handlowej, funduszu inwestycyjnego, firmy leasingowej i banku oraz komisji rewizyjnej stowarzyszenia.

Marek Dietl prowadzi również działalność społeczną i ekspercką: jest mediatorem w Sądzie Polubownym przy Komisji Nadzoru Finansowego, ekspertem Instytutu Sobieskiego oraz współpracownikiem Katedry Ekonomii II Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.

Krajowy Fundusz Kapitałowy S.A. (KFK)

Misją KFK jest zwiększanie dostępności kapitału dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) poprzez wspieranie finansowe funduszy kapitałowych podwyższonego ryzyka (ang. ) inwestujących w innowacyjne polskie MŚP. KFK został utworzony 1 lipca 2005 na podstawie Ustawy o Krajowym Funduszu Kapitałowym, właścicielem 100% akcji jest Bank Gospodarstwa Krajowego.

Do końca 2011 roku KFK w portfelu KFK będzie około 30 funduszy VC o łącznej kapitalizacji ponad 1,5 mld PLN. Wsparte fundusze zainwestują w ponad 200 MŚP. KFK wdraża m.in. obszar tematyczny „Poprawa środowiska biznesowego i dostępu do kapitału dla małych i średnich przedsiębiorstw” będący częścią priorytetu „Sektor prywatny” w ramach Szwajcarsko - Polskiego Programu Współpracy. Wartość bezzwrotnej pomocy rządu Szwajcarii na ten cel wynosi 53 mln CHF.

Autor:Krzysztof Garski 

Napisz do autora

 


powrót | do góry | strona główna | kalendarium | regulamin serwisu | pliki cookies | kontakt
Portal jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

© 2005-2018 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości