Portal Finanse Firma Klastry Instytucje Promocja Polityka
Teksty promujące instytucje
2012/09/03 14:09:38
PAN – nauka z tradycjami

Prowadzenie badań naukowych, kształcenie, nawiązywanie współpracy międzynarodowej czy opiniowanie spraw nauki to główne zadania Polskiej Akademii Nauk, która od połowy ubiegłego wieku rozwija swoją działalność. Tradycje instytucji sięgają jednak znacznie dalej, bo aż do początków XIX wieku. Prowadzone przez PAN projekty badawcze znajdują się w czołówce polskiej nauki, zdobywając dofinansowanie zewnętrzne i konkurując na arenie międzynarodowej.

Polska Akademia Nauk została założona w 1951 roku podczas I Kongresu Nauki Polskiej w Warszawie, od tamtego czasu nastąpiło wiele zmian, jej obecne funkcjonowanie reguluje z dnia 30 kwietnia 2010  roku o Polskiej Akademii Nauk. Jako państwowa Akademia posiada osobowość prawną, a bezpośredni nadzór nad jej działalnością sprawuje Prezes Rady Ministrów.  Działalność PAN jest ponadto finansowana ze środków budżetu państwa, a tryb działania poszczególnych organów niczym nie różni się od tego, jakim kierują się organy administracji państwowej. Zadania Polskiej Akademii Nauk określa statut, którego zapisy wytyczają cele szczegółowe działalności instytucji. W dokumentach ustanawiających działalność PAN mowa jest o służbie rozwoju nauki, promowaniu jej osiągnięć, integrowaniu środowiska naukowego, a także przyczynianiu się do rozwoju edukacji i wzbogacaniu kultury narodowej. Polska Akademia Nauk rok rocznie wydaje setki publikacji w postaci czasopism, tytułów naukowych, a także okresowych raportów. Spis tytułów wydawniczych PAN, a także niektóre publikacje w formacie pdf. można znaleźć na stronie internetowej. Ponadto działa także Elektroniczna Biblioteka, w której można znaleźć publikacje pogrupowane tematycznie.

działalności PAN

Sama Akademia działa w dwojaki sposób: poprzez korporacje uczonych oraz funkcjonowanie placówek naukowych. Korporacja uczonych to wyjątkowy twór, w składzie którego znajdziemy naukowców zarówno polskich, jak i zagranicznych, którzy wyróżniają się znacznym dorobkiem naukowym, a ich członkostwo w organizacji ma charakter dożywotni (podzieleni są oni na członków rzeczywistych oraz korespondentów). określa ich liczbę na 350, ale decyzją Zgromadzenia Ogólnego może zostać ona zwiększona. Grupowani są oni w wydziały, oddziały, komitety naukowe oraz problemowe. Nazwiska wszystkich można znaleźć na stronie internetowej.

Wydziały, w jakie pogrupowani są naukowcy PAN:

 

Wydział I

Nauk Humanistycznych i Społecznych

Wydział II

Nauk Biologicznych i Rolniczych

Wydział III

Nauk Ścisłych i Nauk o Ziemi

Wydział IV

Nauk Technicznych

Wydział V

Nauk Medycznych

 

Najbardziej podstawową jednostką organizacyjną PAN jest instytut, w którym prowadzone są badania naukowe oraz odbywa się kształcenie pracowników naukowych i specjalistów. Instytuty uprawnione są do prowadzenia studiów podyplomowych oraz doktoranckich, a także tworzenia instytutów międzynarodowych w porozumieniu z zagranicznymi organizacjami świata nauki (międzynarodowym instytutem jest na przykład Międzynarodowe Laboratorium Silnych Pól Magnetycznych i Niskich Temperatur we Wrocławiu). O ich powołaniu każdorazowo decyduje uchwała Prezydium PAN oraz zgoda Prezesa Rady Ministrów. Na czele każdego instytutu stoi dyrektor oraz rada naukowa. Ciekawostką może być fakt, że każdy instytut jest jednostką niezależną, która działa na własny rachunek. Spis wszystkich wraz z danymi teleadresowymi można znaleźć na tej stronie internetowej.

Innego rodzaju jednostkami są zakłady, centra badawcze czy ogrody botaniczne (np. Ogród Botaniczny Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej w Powsinie). O powstaniu takiej jednostki, a także jej likwidacji decyduje Prezydium PAN przy opinii wydanej przez właściwy wydział. Mają one jednak mniej praw niż instytuty, gdyż nie posiadają osobowości prawnej i wykonują zadania jedynie w imieniu Polskiej Akademii Nauk. Do struktury organizacyjnej należą także placówki pomocnicze, czyli archiwa (Archiwum PAN w Warszawie oraz Archiwum Nauki PAN i PAU w Krakowie), liczne biblioteki (np. Biblioteka Gdańska PAN, Biblioteka Kórnicka PAN i inne) oraz stacje naukowe zlokalizowane za granicą (np. Centrum Badań Historycznych w Berlinie). O finansowaniu działalności każdej z nich decyduje Komitet Badań Naukowych, do którego płyną środki z budżetu państwa. Do jego zadań należy podział funduszy na działalność statutową placówek naukowych, współpracę naukowców poza granicami Polski, a także inwestycje dokonywane przez Polską Akademię Nauk na potrzeby badań naukowych czy prac badawczo-rozwojowych. szkoleń czy działalność organów i struktur korporacyjnych są pokrywane bezpośrednio z budżetu państwa, a o podziale tego budżetu decyduje Prezes PAN. Polska Akademia Nauk czerpie ponadto zyski ze sprzedaży prac naukowych, patentów, a także z tytułu działalności dydaktycznej, która prowadzona jest we współpracy z zagranicznym uczelniami, polskimi uniwersytetami, a także niepublicznymi szkołami wyższymi.

Polska Akademia Nauk ma swoje oddziały w siedmiu miastach w Polsce. Decentralizacja ma służyć lepszemu integrowaniu środowiska naukowego oraz spajaniu całości dorobku naukowego w porozumieniu ze wszystkimi ośrodkami naukowymi działającymi na jego terenie. Oddziały PAN posiadają odrębne strony internetowe:

Cel – badania

Filarem działalności Polskiej Akademii Nauk jest prowadzenie badań naukowych. Instytucja realizując swoją misję niejednokrotnie sięga po zewnętrzne źródła finansowania, w tym środki europejskie z 7. Programu Ramowego, Programu Wspólnotowego COST, EUREKA czy Programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji CIP oraz krajowych programów, takich jak Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka. Z możliwości, jakie stwarza Unia Europejska korzystają także sami badacze wyjeżdżając na zagraniczne staże i stypendia, a także poszukując poza granicami kraju partnerów do wspólnego realizowania projektów badawczo-rozwojowych. Instytuty PAN radzą sobie z wykorzystaniem funduszy unijnych w doskonały sposób. Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego znalazł się nawet w tym roku wśród liderów 7. Programu Ramowego. Komisja Europejska w raporcie pt. „ Competitiveness Report 2011” umieściła Nenckiego w pierwszej piątce tuż obok Uniwersytetu Warszawskiego, Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, Politechniki Warszawskiej oraz Instytutu Chemii Bioorganicznej PAN z Poznania.

W instytutach PAN prowadzone są innowacyjne prace badawcze ze wszystkich dziedzin nauki, którymi zajmuje się Akademia. Te z zakresu nowoczesnych technologii zasługują na szczególną uwagę głównie dzięki szansom, jakie stwarza komercjalizacja tych wynalazków w gospodarce.  W murach Centrum Laserowego Instytutu Chemii Fizycznej PAN trwają obecnie prace nad skonstruowaniem nowatorskiego lasera, w którym naukowcy chcą wykorzystać metodę wzmacniania światła. Naukowcy PAN we współpracy z Wydziałem Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego opracowali skuteczniejszą metodę wykorzystania wzmacniaczy parametrycznych, w których zastosowano optykę nieliniową. Więcej informacji o tym projekcie można znaleźć tu. Innym projektem zasługującym na uwagę przede wszystkim przez możliwość szybkiego wdrożenia jego efektów w gospodarce jest opracowanie przez naukowców z PAN taniej metody wytwarzania wielowarstwowych pokryć grafenowych. Badacze z Instytutu Chemii Fizycznej współpracowali przy jego realizacji z Institutem de Interdisciplinaire w Lille. W efekcie udało się wypracować metodę niewymagającą użycia specjalistycznej aparatury, którą łatwo będzie stosować w każdych warunkach laboratoryjnych. O projekcie można przeczytać tu, zaś więcej informacji o grafenie można znaleźć na łamach Portalu Innowacji tui tu. Na uwagę zasługuje także ostatnie osiągnięcie fizyków z PAN i Uniwersytetu w Ratyzbonie, czyli skonstruowanie tranzystora spinowego działającego według nowych zasad, który w przyszłości ma zastąpić elektronikę. Badacze zastosowali w wynalazku przyrząd półprzewodnikowy opracowany w Polsce i wykorzystali twierdzenie adiabatyczne mechaniki kwantowej. Szczegóły projektu można znaleźć tu.

Kolejnym przykładem owocnej współpracy naukowców Polskiej Akademii Nauk z zagranicznymi partnerami, tym razem z Wydziałem Chemii Wichita State University, jest skonstruowanie innowacyjnego polimeru, który wychwytuje cząsteczki nikotyny. Efekty projektu realizowanego w Instytucie Chemii Fizycznej PAN będzie można wykorzystać do budowy czułych i selektywnych detektorów wykrywających nikotynę w roztworach, a także z czasem w gazach. Polacy skorzystali w konstruowaniu tego polimeru z osiągnięć amerykańskich partnerów, którzy kilka lat temu opracowali molekularne kleszcze, które tworzą kompleksy z nikotyną. W Polsce udało się pójść o krok dalej i zamocować ze wnętrzu polimerów. Szczegółowe informacje o projekcie można znaleźć tu. W 2012 roku Polska Akademia Nauk rozpocznie współpracę z kolejnymi partnerami zagranicznymi w celu realizowania wspólnych badań naukowych i starań o zewnętrzne źródła finansowania. Będą to m.in.:

  • Wietnamska Akademia Nauk i Technologii
  • Chińska Akademia Nauk Społecznych
  • Indyjska Narodowa Akademia Nauk
  • Estońska Akademia Nauk
  • Akademia Nauk Mołdawii
  • Japońskie Towarzystwo Popierania Nauki

Polska Akademia Nauk oprócz innowacyjności swoich projektów badawczych, dba także o ich zastosowanie w praktyce. W Instytucie Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie wdrożono i udostępniono właśnie dla praktyki klinicznej wiązki protonowe, które są pomocne w leczeniu  nowotworów gałki ocznej. Takich przykładów jest jednak znacznie więcej, a o ich znaczeniu świadczą patenty i zgłoszenia patentowe wystosowane przez Akademię w ostatnich latach zarówno w Polsce, jak i zagranicą. Spis wynalazków zgłoszonych do ochrony patentowej poza granicami naszego kraju można znaleźć na tej stronie internetowej.

Liczba polskich patentów PAN w latach 1998-2011

 

Wydział Nauk Biologicznych i Rolniczych PAN

71

Wydział Nauk Ścisłych i Nauk o Ziemi PAN

165

Wydział Nauk Technicznych PAN

70

Wydział Nauk Medycznych PAN

35

 


Źródło: opracowanie własne na podstawie spisu patentów i zgłoszeń patentowych PAN na
stronie internetowej.

Cel – kształcenie

Jednym z najważniejszych celów statutowych Polskiej Akademii Nauk, obok prowadzenia badań naukowych,  jest działalność dydaktyczna. PAN jest do posiadania w swojej ofercie studiów doktoranckich, a także studiów podyplomowych. O uruchomieniu nowego kierunku kształcenia decydują poszczególni dyrektorzy instytutów. Czasem w celu realizacji programu studiów nawiązywana jest współpraca z innymi jednostkami szkolnictwa wyższego, takimi jak uniwersytety czy politechniki. Z informacji zawartych na portalu wiedzy PAN wynika, że obecnie większość instytutów w ten sposób odnawia swoje kadry – stawiając na kształcenie specjalistów w swoich murach. Pełną ofertę kształcenia można znaleźć na tej stronie internetowej. Naukowcy zrzeszeni w PAN aktywnie uczestniczą ponadto w życiu akademickim na polskich uczelniach wyższych. Działalność dydaktyczna pracowników naukowych PAN to przede wszystkim wykłady, zajęcia ćwiczeniowe, konferencje czy sympozja, które odbywają się na podstawie umów zawartych między instytutami PAN, a konkretnymi szkołami wyższymi. Obecnie z Polską Akademią Nauk współpracują prawie wszystkie uczelnie publiczne, a także 10 szkół niepublicznych. Do tego grona można zaliczyć m.in. Collegium Civitas, Polsko-Japońską Wyższą Szkołę Technik Komputerowych w Warszawie, czy Szkołę Wyższą Psychologii Społecznej.

AMU - młodzi mają głos

Akademia Młodych Uczonych to najmłodszy akcent w środowisku naukowców Polskiej Akademii Nauk. AMU powstała w 2010 roku z myślą o promowaniu badań prowadzonych przez młodych badaczy. Członków Akademii Młodych Uczonych wybiera na pięcioletnią kadencję Zgromadzenie Ogólne PAN spośród naukowców, którzy nie ukończyli jeszcze 38 roku życia, ale posiadają już stopień doktorski. Do najważniejszych zadań AMU należy obecnie aktywizacja środowiska naukowego, opiniowanie spraw nauki, organizowanie debat, dyskusji, konferencji naukowych oraz upowszechnianie efektów prac naukowych. Ważnym zadaniem stojącym przed członkami tej grupy jest także upowszechnianie standardów etyki. O wyborze aktualnie urzędującej kadencji informował w czerwcu 2012 roku portal NaukawPolsce.pl. Bieżącą działalność tego organu można śledzić na tej stronie internetowej.

Wszechnica, czyli wykłady otwarte

Już od niemal 10 lat Polska Akademia Nauk w porozumieniu z Towarzystwem Naukowym Warszawskim organizuje otwarte wykłady w charakterze popularnonaukowym, w których bezpłatnie może wziąć udział każdy, bez konieczności zapisów. Wszechnica działa raz w miesiącu, w drugą środę w Sali Okrągłego Stołu w Pałacu Staszica przy ul. Nowy Świat 72 w Warszawie. Tematyka wykładów dotyczy różnych dziedzin nauki, a prowadzą je naukowcy i przedstawiciele świata kultury z Polski oraz zza granicy. Znany jest już plan wykładów otwartych na rok akademicki 2012/13. Wśród nich znajdziemy spotkanie z prof. Klausem Hahlbrockiem na temat roli nauki w stosunkach polsko-niemieckich, a także wykład dr inż. Strupińskiego z Instytutu Technologii Materiałów Elektronicznych na temat możliwości wykorzystania grafenu. Dokładny harmonogram można znaleźć na tej stronie. W okresie wakacyjnym Polska Akademia Nauk zaprasza na Letnie Spotkania z Nauką, które odbywają się w lipcowe i sierpniowe soboty o 20.00 o Ośrodku Pracy Twórczej IBW PAN w miejscowości Wdzydze Kiszewskie na Pomorzu. 45-minutowe wykłady o charakterze popularno-naukowym skierowane są do uczniów szkół średnich.

PAN w systemie KNOW

Jednostki Polskiej Akademii Nauk cały czas dążą do rozwoju i stwarzania jeszcze lepszych warunków do pracy swoich naukowców. Świadczy o tym chociażby wysoki udział instytutów badawczych Akademii wśród liderów polskiej nauki. W ogłoszonej niedawno liście Krajowych Naukowych Ośrodków Wiodących znalazły się także instytuty PAN zrzeszone w konsorcja naukowo-badawcze. Wysokie środki na rozwój otrzymają Instytut Matematyczny PAN w Warszawie działający w ramach Warszawskiego Centrum Nauk, które okazało się być liderem w dziedzinie nauk matematycznych. Na wsparcie finansowe będą mogły liczyć także Instytut Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego PAN  w Krakowie oraz Instytut Katalizy i Fizykochemii Powierzchni im. Jerzego Habera PAN w Krakowie, które weszły w skład Krakowskiego Naukowego im. Mariana Smoluchowskiego „Materiał-Energia-Przyszłość”. Na tegorocznej liście KNOW znajdziemy ponadto Instytut Farmakologii PAN w Krakowie, który otrzyma dofinansowanie w ramach Naukowego Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego i Instytutu Farmakologii PAN. W dziedzinie nauk o zdrowiu zaś status Krajowego Naukowego Ośrodka Wiodącego przypadł Centrum Badań Innowacyjnych w Białymstoku, którego partnerem jest  Instytut Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. Mirosława Mossakowskiego PAN w Warszawie.

Dane adresowe:

Polska Akademia Nauk

Pałac Kultury i Nauki, ul. Plac Defilad 1

Skrytka Pocztowa 24, 00-901 Warszawa

Tel. (22) 620 49 70

Akademia@pan.pl

Fot. Smartlink

Autor:Izabela Rutkowska 


powrót | do góry | strona główna | kalendarium | regulamin serwisu | pliki cookies | kontakt
Portal jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

© 2005-2018 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości