Portal Finanse Firma Klastry Instytucje Promocja Polityka
Teksty promujące instytucje
2012/02/24 12:46:19
Narodowe Centrum Nauki

Narodowe Centrum Nauki to najmłodsza polska instytucja wspierająca naukowców. Powstała w 2010 roku  jako jeden z etapów realizacji reformy systemu finansowania nauki, której przyświeca cel silniejszego wsparcia dla sektora badawczego w Polsce. Nieprzypadkowo NCN ma swoją siedzibę w Krakowie. Jak podkreśla Tomasz Bzukała, pełniący obowiązki zastępcy dyrektora Narodowego Centrum Nauki, to właśnie stolica Małopolski ma duże tradycje naukowe oraz silną pozycję ośrodka akademickiego i badawczego.

Narodowe Centrum Nauki wiosną zakończy pierwszy rok działalności. To dobry moment, by przyjrzeć się, jaką rolę w tym czasie wypełniała instytucja oraz jaką ofertę stworzyła dla naukowców. Założenia nowej reformy systemu finansowania nauki realizowane nieprzerwanie od 2010 roku dały podwaliny do decentralizacji systemu finansowania polskiej nauki. „Celem Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, realizującego reformę było poprawienie sprawności i skuteczności zarządzania środkami finansowymi z budżetu państwa przeznaczonymi na prowadzenie badań podstawowych. Nie bez znaczenia było także podniesienie poziomu badań prowadzonych w kraju i zwiększenie ich konkurencyjności w skali europejskiej i światowej” – wyjaśnia Tomasz Bzukała, pełniący obecnie obowiązkizastępcy dyrektora Narodowego Centrum Nauki. Na tej podstawie powołano Narodowe Centrum Nauki, a do najważniejszych jego zadań przypisano finansowanie przedsięwzięć z zakresu badań podstawowych. W odróżnieniu od badań stosowanych czy wdrożeniowych badania podstawowe należą do grona prac eksperymentalnych i teoretycznych, które są podejmowane przede wszystkim w celu zdobycia wiedzy o podstawach zjawiskach. Naukowcy zajmujący się tymi dziedzinami nie nastawiają się na bezpośrednie zastosowanie wyników swoich dociekań. „Działalność Narodowego Centrum Nauki ma ułatwić całemu środowisku naukowemu proces definiowania nowych kierunków rozwoju badań, określanie priorytetowych dyscyplin naukowych oraz podejmowanie decyzji w kwestii finansowania wybranych zadań. Od 2010 roku leży to kompetencjach samych naukowców, którzy najlepiej znają stan i potrzeby polskiej nauki” – podkreśla Tomasz Bzukała wyjaśniając jednocześnie cel powołania NCN.

Warto wspierać badania podstawowe

W ostatnich latach szala zainteresowania mediów oraz instytucji odpowiedzialnych za podział zewnętrznych środków finansowych przechyliła się w stronę badań doświadczalnych, których wyniki łatwo można poddać komercjalizacji, zainteresować nimi innowacyjne firmy, a następnie wdrożyć w gospodarce.  Dzięki powołaniu Narodowego Centrum Nauki „drugie życie” zyskały także badania podstawowe. „Badania podstawowe są nieco mniej medialne od badań stosowanych (choć nie jest to regułą), ze względu na fakt, że bardzo szybko można powiązać skutek badań stosowanych z wykonanymi czynnościami badawczymi. W przypadku badań podstawowych zwykle nie ma takiego bezpośredniego przełożenia, a droga od zadania badawczego do zastosowania odkrytych zjawisk w praktyce może być długa i kręta” – tłumaczy Tomasz Bzukała i jednocześnie zaznacza, że nie można wymagać od badań podstawowych bezpośredniej użyteczności praktycznej. „Powinny być badaniami nakierunkowanymi na uzyskanie określonego efektu, przy czym efekt nie musi mieć charakteru patentu lub odkrycia, które można bezpośrednio wdrożyć w gospodarce. Efektem ma być przede wszystkim rozszerzenie wiedzy na temat zjawisk i obserwowalnych faktów” – podsumowuje. Tomasz Bzukała z Narodowego Centrum Nauki zwraca szczególną uwagę także na fakt, że badania podstawowe w Polsce są niedostatecznie finansowane, ale dzięki działalności Centrum może się to zmienić w ciągu najbliższych kilku lat. „W NCN staramy się jak najsprawniej wykorzystać zasoby, które mamy i wesprzeć te projekty, które reprezentują jak najwyższy poziom. Polscy naukowcy prowadzą badania, z których możemy być naprawdę dumni” – wyjaśnia. Wśród ciekawych przykładów badań finansowanych ze środków NCN Bzukała wymienia współpracę ze szwajcarskim CERNem przy użyciu Wielkiego Zderzacza Hadronów, który pozwala na wykonanie kolejnych kroków w celu identyfikacji materii, z której zbudowany jest wszechświat. Polscy badawcze prowadzą także innowacyjne badania nad właściwościami cząstek biologicznie czynnych i wykorzystaniem ich w medycynie oraz badają, jak kształtuje się pamięć historyczna przedstawicieli różnych narodowości zamieszkujących nasz kraj.

Rola Narodowego Centrum Nauki

Narodowe Centrum Nauki na wsparcie badań podstawowych przeznaczyło w ubiegłym roku ponad 500 mln zł. W 2012 roku naukowcy mogą liczyć na jeszcze większą pulę. Jak podaje Tomasz Bzukała, NCN przekaże na realizację prac badawczych prawie 900 mln zł. Pieniądze są rozdzielanie w trybie konkursowym zarówno na prowadzenie konkretnych projektów badawczych, jak i na realizację staży podoktorskich. Centrum nie określiło listy dyscyplin naukowych, które w szczególny sposób chce wspierać finansowo. Regulamin zaznacza, że o dodatkowe granty mogą starać się wszyscy naukowcy reprezentujący dyscypliny naukowe z zakresu nauk humanistycznych, nauk społecznych, o sztuce, nauk ścisłych, nauk technicznych oraz nauk o życiu. Listę 25 paneli dziedzinowych, tematycznie pokrywających cały obszar badań naukowych w podziale na trzy główne działy można znaleźć na tej stronie. „W konkursach NCN na finansowanie projektów badawczych wnioskodawcy mogą starać się również o pieniądze na zakup aparatury naukowo-badawczej, ale tylko tej, która jest niezbędna do realizacji projektu, z pewnymi ograniczeniami co do maksymalnej wysokości jej kosztów (koszt pojedynczego urządzenia nie może przekraczać wartości odpowiednio: 500 000 zł. dla grupy Nauk Ścisłych i Technicznych oraz Nauk o Życiu i 150 000 zł. dla grupy Nauk Humanistycznych, Społecznych i o Sztuce)” – podkreśla Tomasz Bzukała. „Mamy nadzieję, że dzięki finansowaniu z NCN uda się przeprowadzić ważne projekty, z których pozytywnych efektów będą mogli skorzystać polscy naukowcy, a w dalszej perspektywie – całe społeczeństwo” – podsumowuje.

Dla kogo wsparcie?

Konkursy ogłaszane przez Narodowe Centrum Nauki skierowane są do wszystkich naukowców niezależnie od stażu ich pracy. „Propozycję dla siebie znajdą tu zarówno osoby rozpoczynające karierę naukową, czyli nieposiadające jeszcze tytułu doktorskiego lub posiadający już stopień naukowy doktora, jak i doświadczeni badacze. Zaznaczamy jednak, że na wsparcie osób rozpoczynających karierę naukową przeznaczone jest zawsze co najmniej 20% całego budżetu” – wyjaśnia Tomasz Bzukała. Co ciekawe, naukowcy mogą składać wnioski w dwojaki sposób: albo za pośrednictwem podmiotu uprawnionego do otrzymania dotacji, albo jako osoba fizyczna. Taką możliwość stworzyła badaczom z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki. Chętni powinni wybrać jeden, ale mogą także kilka z sześciu podstawowych typów konkursów ogłaszanych w regularnym odstępach czasu przez krakowską jednostkę lub jeden z konkursów specjalnych. Do konkursów specjalnych zaliczają się inicjatywy realizowane we współpracy z innymi instytucjami lub organizacjami. Jako przykład Tomasz Bzukała podaje konkurs HERA (Humanities in the European Research Area), skierowany do humanistów.

Duże środki dla rozpoczynających karierę

Wsparcie rozwoju karier młodych naukowców to jeden z najważniejszych zadań Narodowego Centrum Nauki. Jak zaznacza Tomasz Bzukała Centrum ma obecnie w swojej ofercie aż trzy konkursy adresowane specjalnie do osób stawiających pierwsze kroki w świecie nauki. „Warto tu zwrócić uwagę, że osoba rozpoczynająca karierę naukową niekoniecznie musi być młodym naukowcem – są to dwie odrębne definicje, według wspomnianej wcześniej ustawy o zasadach finansowania nauki. Rozpoczynać karierę naukową można tak naprawdę w dowolnym wieku, podczas gdy młody naukowiec to osoba do 35 roku życia” – wyjaśnia po. zastępcy dyrektora NCN. Pierwszym konkursem wartym zainteresowania osób, które nie uzyskały jeszcze tytułu doktora jest konkurs PRELUDIUM. realizowany w ramach tego konkursu nie musi (choć może) być związany z przygotowywaną pracą doktorską. Także uzyskanie stopnia naukowego doktora nie jest równoznaczne z zakończeniem realizacji projektu finansowanego przez NCN. W ramach konkursu Preludium można zrealizować oryginalne prace badawcze podejmowane w celu zdobywania nowej wiedzy o podstawach zjawisk i obserwowalnych faktów bez nastawienia na ich zastosowanie w praktyce. Realizacja projektu przez maksymalnie trzyosobowe zespoły może potrwać nawet 36 miesięcy. Od 2010 roku zostały zrealizowane dwa nabory. W pierwszym rozstrzygniętym już konkursie przyjęto do realizacji aż 613 projektów. Drugim programem skierowanym dla osób początkujących jest SONATA. Celem tego przedsięwzięcia jest dofinansowanie projektów badawczych mających na celu stworzenie unikatowego warsztatu naukowego lub powołanie nowego zespołu składającego się z osób posiadających już tytuł doktorski. „Celem tego konkursu jest wyłonienie osób z największym potencjałem badawczym i umożliwienie im realizowania nawet najbardziej ambitnych projektów” – zaznacza Tomasz Bzukała. Wysokość dotacji może wynieść nawet 1 mln zł na okres 60 miesięcy. Pierwszy konkurs typu Sonata ogłoszony w marcu 2011 roku cieszył się bardzo dużym zainteresowaniem. Jak podsumowuje Tomasz Bzukała w konkursie złożono 1415 wniosków, z czego 289 przyjęto do realizacji. Trzecią formą pomocy dla młodych naukowców są staże podoktorskie skierowane do osób posiadających doktorat. „Staż finansowany przez NCN należy odbyć poza jednostką macierzystą i poza województwem dotychczasowego zamieszkania lub zatrudnienia. Konkurs ten ma zachęcać polskich badaczy do mobilności oraz sprzyjać wymianie myśli naukowej w kraju” – wyjaśnia Bzukała i zaznacza, że podobnie jak w przypadku Sonaty, na staże podoktorskie mogą wyjechać jedynie doktorzy, którzy uzyskali ten tytuł nie wcześniej niż 5 lat przed złożeniem wniosku o .

 

 Pierwsze sukcesy

Chociaż od rozpoczęcia działalności krakowskiej instytucji jeszcze nie minął rok, znane są statystyki pierwszych naborów, które zostały już rozstrzygnięte. Ich wyniki najlepiej obrazują potrzebę wsparcia sektora badań podstawowych, a także pokazują jak duży potencjał tkwi wśród polskich naukowców. „Zainteresowanie konkursami NCN jest ogromne – w zeszłym roku przyjęliśmy 14917 wniosków, a przyznaliśmy środki na realizację 1870 projektów. O każdy milion złotych ubiegało się 16 wniosków” – wylicza Tomasz Bzukała i podkreśla, iż ma nadzieję, że dzięki temu wsparciu finansowemu Narodowego Centrum Nauki uda się przeprowadzić ważne projekty, z których pozytywnych efektów będziemy mogli cieszyć się wszyscy. Najwięcej zgłoszonych projektów tradycyjnie już NCN otrzymało w ramach programu OPUS. Opus wspiera projekty badawcze, których częścią może być zakup aparatury naukowo-badawczej niezbędnej do realizacji projektów. Jak zaznacza Tomasz Bzukała, ten konkurs jest najbardziej uniwersalny i nie istnieją w nim żadne ograniczenia co do wieku lub wymaganego doświadczenia wnioskodawcy. Największy jest także budżet tego przedsięwzięcia – na realizację konkursu ogłoszonego 15 marca 2011 roku przeznaczono łącznie 184 mln zł, zaś w konkursie rozpoczętym 15 września 2011 roku do rozdysponowania jest budżet sięgający 180 mln zł.

Tabela 1.  Statystyki pierwszych czterech rozstrzygniętych konkursów NCN, które zostały ogłoszone 15 marca 2011 r.

Źródło: Opracowanie własne Narodowego Centrum Nauki

 

Współpraca międzynarodowa w konkursach NCN

Współpraca międzynarodowa jest nie tylko istotnym elementem współczesnej nauki, ale i jednym z mierników decydujących o losie większości ów w kraju i za granicą” – podkreśla Anna Plater-Zyberk, starszy specjalista ds. współpracy międzynarodowej. Najważniejszym programem, za pomocą którego Narodowe Centrum Nauki wspiera naukowców w działaniach międzynarodowych i zachęca ich do angażowania się w realizację projektów badawczych we współpracy z zagranicznymi podmiotami jest konkurs HARMONIA. Harmonia jest ogłaszany dwa razy do roku, a wnioski mogą składać badacze otwarci na współpracę z zagranicznymi partnerami. W pierwszym ogłoszonym konkursie o podział 50 mln zł ubiegało się łącznie 312 naukowców, z czego 68 projektów przyjęto do realizacji. Anna Plater-Zyberk wspomina także o konkursach organizowanych w ramach współpracy sieciowej. „Takim konkursem jest na przykład HERA. Zaletą tego typu przedsięwzięć jest to, że wszyscy partnerzy projektu badawczego otrzymują środki w tym samym czasie, co ułatwia koordynację zaplanowanych prac badawczych” – wyjaśnia.

Co nowego w NCN?

Obecnie Narodowe Centrum Nauki prowadzi nabór w ramach programów MAESTRO oraz HARMONIA. O ogłoszeniu tych konkursów informowaliśmy także na Portalu Innowacji. W programie o nazwie MAESTRO sfinansować można projekty doświadczonych naukowców, których celem jest realizacja pionierskich badań naukowych. NCN dopuszcza w tym przypadku zadania interdyscyplinarne, znacznie wykraczające poza dotychczasowy stan wiedzy, które mogą doprowadzić nawet do odkrycia naukowego. Ze względu na duży potencjał tego programu, instytucja przeznacza na jego realizację kwotę 100 mln zł. Program HARMONIA, który został równolegle uruchomiony ma za zadanie wspierać projekty realizowane przy współpracy z partnerem zagranicznym Instytucja zastrzega jednak, że w Harmonii nie ma możliwości sfinansowania zakupu aparatury badawczo-rozwojowej, dopuszcza się jednak współpracę wielostronną i wykorzystanie wielkich międzynarodowych urządzeń badawczych. Na realizację tej inicjatywy NCN przeznacza kwotę 30 mln zł. Jak informuje Tomasz Bzukała , pełniący obecnie obowiązkizastępcy dyrektora Narodowego Centrum Naukinaukowcy mogą się spodziewać kolejnych naborów jeszcze w I kwartale 2012 roku. W marcu 2012 roku zostaną ogłoszone kolejne edycje konkursów na finansowanie projektów badawczych: OPUS, PRELUDIUM oraz SONATA, czyli konkursów, które niezmiennie cieszą się dużym powodzeniem wśród polskich badaczy.

W najbliższych latach Narodowe Centrum Nauki będzie przede wszystkim realizować swoje zadania ustawowe, a więc organizować konkursy na finansowanie projektów badawczych oraz stypendiów podoktorskich i staży po uzyskaniu stopnia naukowego doktora. Procedury konkursowe w trakcie pierwszego roku działalności NCN były cały udoskonalane, zdążyły już nieco okrzepnąć. Niemniej, mamy zamiar kontynuować prace nad nimi tak, aby w ramach konkursów wyłaniać najlepsze pomysły i zapewniać środki na ich realizację” – podkreśla Tomasz Bzukała. Naukowcy, korzystający z oferty krakowskiej instytucji będą mogli również liczyć na powiększenie się wachlarza konkursów specjalnych.

Narodowe Centrum Nauki

ul. Królewska 57

30-081 Kraków

tel. +48 12 341 90 00

fax +48 12 341 90 99

e-mailbiuro@ncn.gov.pl

Autor:Izabela Rutkowska 


powrót | do góry | strona główna | kalendarium | regulamin serwisu | pliki cookies | kontakt
Portal jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

© 2005-2018 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości