Portal Finanse Firma Klastry Instytucje Promocja Polityka
Słownik Innowacji - Leksykon haseł
Słownik Innowacji - haseł
Hasło:GOSPODARKA OPARTA NA WIEDZY
Rodzaj:Słownik
Język:pl

to określenie współczesnego etapu rozwoju gospodarki, gdzie rozumiana jako zdolność do działania, odgrywa decydującą rolę w stymulowaniu rozwoju gospodarczego i społecznego.[1]

Cywilizacja wiedzy, gospodarka wiedzy, to modne określenia, które są często nadużywane zarówno w rozważaniach naukowych, jak i w publicystyce. Niejednokrotnie są to terminy nieprecyzyjne zdefiniowane, a jednocześnie używane zamiennie z takimi pojęciami jak: gospodarka cyfrowa, gospodarka sieciowa, →społeczeństwo informacyjne, digitalne, cyfrowe, poprzemysłowe, postindustrialne, postmodernistyczne, i wiele innych.

De facto wszystkie definicje różnią się w zależności od tego, jakie elementy są w nich akcentowane, a jakie pomijane; ale wszystkie tworzone są celem systematyzacji zjawisk zachodzących od kilkudziesięciu lat w gospodarkach i społeczeństwach.

Sugeruje się używanie określenia gospodarka napędzana wiedzą ( driven economy), rozumiejąc ją jako taką, w której jako taka (nakłady i stan wiedzy) staje się ważniejszym czynnikiem determinującym tempo rozwoju i poziom rozwoju gospodarczego, od nakładów i stanu oraz (wolumenu) środków trwałych.[2]

Opisując GOW przeciwstawia się jej cechy charakterystyczne, cechom gospodarki przemysłowej; gdzie masowa, fordowska produkcja dóbr i ekonomia skali, ustępuje produkcji i dystrybucji wiedzy, która traktowana jest (obok surowców kapitału i pracy) jako najbardziej znaczący zasób.[3] Przejście od gospodarki przemysłowej do GOW charakteryzują: dematerializacja (przekształcenie materialnej części gospodarki w przetwarzanie informacji); przyspieszenie (skracanie czasu powstania nowego produktu); decentralizacja (np. produkcja just-in-time) oraz globalizacja.[4]

Genezy GOW upatruje się w związku z dynamicznym rozwojem sektora ICT i wytwarzanym w nim produktom; zapoczątkowanym po II wojnie światowej i przybierającym na sile szczególnie w ostatnich latach. „Przedwojenni” naukowcy uprawiali naukę niejako na własną rękę, traktując ją jako misję i nie dysponując zbyt dużymi nakładami na badania. II wojna światowa przyniosła w tej materii zasadniczy zwrot, ponieważ wkład uczonych w gospodarkę (głównie jej militarną gałąź) spowodował nie tylko wzrost liczby naukowców, ale także znacznie zwiększenia nakładów na naukę i badania. Po wojnie i jeszcze w latach 60., to uczeni decydowali o potrzebach nauki, czyli de facto o tematyce realizowanych badań. w latach 70. ich decyzyjność została znacznie ograniczona poprzez wzrost znaczenia i roli państwa – wzrosła z kolei rola analityków rządowych, polityków, ekonomistów. Skutkowało to tym, iż badania stosowane uznano za miarę i źródło postępu cywilizacyjnego. Ten stan uległ kolejnej zmianie i w latach 80. i 90., kiedy państwa rozwinięte wkroczyły na nową drogę rozwoju, której cechą charakterystyczną było zastosowanie na szeroką skalę zdobyczy technologicznych. Wobec gwałtownego rozwoju informatyki, mikroelektroniki i in. nauka została uwikłana w rozwój gospodarczy do tego stopnia, że polityka naukowa zaczęła przekształcać się w politykę naukowo-techniczną i innowacyjną, a jednocześnie znacznie wzrosła rola instytucji pośredniczących pomiędzy nauką i gospodarką. Od lat 90. do chwili obecnej procesy te nabierają coraz większej dynamiki, a polityka naukowa zostaje podporządkowana strategii wzrostu gospodarczego. Priorytetem staje się edukacja, aby nowa mogła rozpowszechniać się w społeczeństwach i stać się podstawą rozwoju społeczeństwa wiedzy i gospodarki wiedzy.[4]

Wśród czynników mających zasadniczy wpływ na rozwój GOW i innowacje wymienia się: system edukacyjny (podstawowy, wyższy, szczególnie wyższy techniczny), system wspomagający badania podstawowe oraz działalność B+R, kontakty międzynarodowe, mobilność naukowców, dostęp do wyników badań finansowanych ze środków publicznych, dostęp do skodyfikowanej wiedzy, łatwość tworzenia firm przez badaczy.[4]

W 1996 roku Komitet ds. Polityki Naukowej i Technicznej OECD (CSTP) podjął decyzję o rozpoczęciu realizacji obszernego projektu badawczego, poświęconego opracowaniu wskaźników nowej generacji, służących do opisu GOW. Projekt obejmuje sześć następujących priorytetowych obszarów badawczych: patenty, potencjał innowacyjny przedsiębiorstw, wsparcie udzielane przez rząd działalności badawczo-rozwojowej w przemyśle, mobilność tzw. zasobów ludzkich dla nauki i techniki, technologie informacyjne (IT) i usługi, internacjonalizacja działalności B+R.[1]

Prognozuje się, że dominującą kategorią świata pracy w GOW staną się pracownicy wiedzy ( workers), pracownicy twórczy którzy zostaną liderami i będą dominować na rynku,[6] a struktura nowego systemu stratyfikacji społecznej stanowiona będzie przez: cogitariat (ci, co wiedzą), digitariat (szczebel pośredni obsługujący) i profitariat (ci, co z wiedzy żyją).[7] W związku z tym wymagania kwalifikacyjne dotyczyć będą tzw. kompetencji kluczowych: uczenia się i rozwiązywania problemów; myślenia – dostrzegania zależności przyczynowo-skutkowych i funkcjonalnych oraz złożoności zjawisk; poszukiwania, segregacji i wykorzystywania informacji z różnych źródeł; doskonalenia się – elastycznego reagowania na zmiany i poszukiwanie nowych rozwiązań; komunikowania się – korzystania z technologii, porozumiewania się w kilku językach; argumentowania i obrony własnego zdania; współpracy i porozumienia w grupie; działania – organizowania pracy, opanowania technik i narzędzi pracy, projektowania działań i przyjmowania odpowiedzialności za wyniki.[8]

Używanie określenia GOW ma sens, kiedy stosuje się je jako opis i systematyzację zachodzących zjawisk (wzrost znaczenia wiedzy i innowacji) i dominujących rodzajów aktywności (rosnąca produkcja i dystrybucja wiedzy), i w takim znaczeniu powinien być używany. Nie należy zapominać o tym, że gospodarka wiedzy „dotyczy” jedynie obszarów rozwiniętych i dynamicznie rozwijających się – natomiast dysproporcje regionalne występują lub wręcz pogłębiają się. workers stanowią jedynie niewielką elitę społeczną, wyraźnie uprzywilejowaną i jednocześnie wyalienowaną – w rzeczywistości, w przyszłości, najprawdopodobniej będą stanowili jedynie niewielki odsetek pracowników świata pracy. Znakomita większość mimo, że będzie posługiwała się nowoczesnymi technologiami, wykonywać będzie proste prace rutynowe. Reszta populacji będzie ofiarą pogłębiających się nierówności – luki intelektualnej (intelectual divide), naukowej i edukacyjnej.

Dwudziestowieczne wynalazki pozwalają na globalną, sieciową wymianę informacji i wiedzy pewnym grupom posiadającym dostęp do nich; pozostawiają jednocześnie na uboczu znaczne grupy społeczne, z których rekrutują się elektroniczni analfabeci. Stąd niezwykle istotne są próby tworzenia równego dostępu do mediów elektronicznych wszystkim grupom społecznym.

Za dorobek w zakresie definiowania i monitorowania rozwoju i funkcjonowania GOW należy uznać:[9]

  1. Działania Banku Światowego – metodologia KAM ( Assesment Methodology) obejmująca 66 zmiennych strukturalnych w ujęciu analitycznym oraz 14 zminnych w sensie statystycznym, jako podstawowa karta wyników – Basic KE Scoreboard; ujęcie syntetyczne stosowane do porównawczej oceny GOW w krajach akcesyjnych.
  2. Dorobek OECD – pierwsza organizacja, która podjęła się monitoringu procesów rozwoju GOW.
  3. Dorobek Komisji Europejskiej – analiza i stan rozwoju GOW zawarte w Third European Report on Science & Technology Indicators 2003. Towards a -based economy.[10]

Poziom przygotowania polskiej gospodarki do gospodarki opartej na wiedzy wg Banku Światowego obrazują poniższe szacunki [12] dotyczące pomiaru poziomu innowacyjności gospodarek w Europie i Azji Centralnej. Oparte są o Assesment Methodology, w skład którego wchodzi wskaźnik Economy Indicator (KEI) zbudowany z następujących grup wskaźników[11]:

  1. Zachęty ekonomiczne i otoczenie instytucjonalne:
    • bariery taryfowe i pozataryfowe,
    • jakość regulacji,
    • prawo.
  2. Edukacja i zasoby ludzkie:
    • wskaźnik alfabetyzacji dorosłych,
    • wykształcenie średnie,
    • wykształcenie wyższe.
  3. System innowacyjny:
    • liczba naukowców prowadzących badania i prace rozwojowe na milion mieszkańców,
    • liczba udzielonych patentów przez USPTO na milion mieszkańców,
    • liczba publikacji naukowych i technicznych na milion mieszkańców.
  4. Infrastruktura informacyjna:
    • liczba telefonów na 1000 mieszkańców (telefony stacjonarne oraz telefony komórkowe),
    • liczba komputerów na 1000 mieszkańców,
    • liczba użytkowników internetu na 1000 mieszkańców.

Porównanie wyników badania Banku Światowego opartego na Assesment Methodology (wskaźnik KEI) oraz Komisji Europejskiej w ramach European Trendchart on Innovation (wskaźnik SII).[11]








































Małgorzata MATUSIAK


Literatura: [1] Definicje pojęć z zakresu statystyki, nauki i techniki, GUS, Warszawa 1999, s. 13 [2] L. Zienkowski, Gospodarka „oparta na wiedzy” – mit czy rzeczywistość? [w:] L. Zienkowski (red.), a wzrost gospodarczy, Scholar, Warszawa 2003, s. 15 [3] P. F. Drucker, Społeczeństwo pokapitalistyczne, PWN, Warszawa 1999, s. 40 [4] J. Szafran, Politechnika w społeczeństwie wiedzy – teraźniejszość, przyszłość i marzenia, wykład inauguracyjny, www.pryzmat.pwr.wroc.pl/ Pryzmat_159/159wyk.html [5] Podręcznik OSLO, OECD/EUROSTAT 1997, KBN 1999 [6] P. F. Drucker, Zarządzanie w XXI wieku, Muza SA, Warszawa 2000, s. 9 [7] P. Sienkiewicz, H. Świeboda, Analiza systemowa telepracy [w:] L. H. Haber (red.), Społeczeństwo informacyjne wizja czy rzeczywistość, Kraków 2004 [8] J. Skrzypczak, Tak zwane kompetencje kluczowe, ich charakter i potrzeba kształtowania w toku edukacji ustawicznej, „Edukacja ustawiczna dorosłych” nr 3/1998, s. 20 [9] A. Kukliński, Procesy rozwoju gospodarki opartej na wiedzy w perspektywie faktograficznej [w:] A. Kukliński (red.), Gospodarka oparta na wiedzy. Perspektywy Banku Światowego, Komitet Badań Naukowych, Warszawa 2003, s. 109-111 [10] Directoriate-General for Research, -based economy and society, Competitiveness, economic analysis and indicators. Eurpoean Commision. EUR 20025 EN [11] „Kierunki zwiększania innowacyjności gospodarki na lata 2007-2013”, Ministerstwo Gospodarki, Departament Rozwoju Gospodarki, Warszawa, 27 kwietnia 2006 [12] The World Bank: Public financial support for commercial innovation, Waszyngton 2006

 Tłumaczenia:

  • en knowledge-based economy


powrót | do góry | strona główna | kalendarium | regulamin serwisu | pliki cookies | kontakt
Portal jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

© 2005-2018 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości