Portal Finanse Firma Klastry Instytucje Promocja Polityka
Słownik Innowacji - Leksykon haseł
Słownik Innowacji - haseł
Hasło:
Rodzaj:Słownik2011
Język:pl

proces obecnie zachodzących zmian społecznych, ekonomicznych, kulturowych, politycznych o jakościowo nowym charakterze.
Globalizację definiuje się np. przez pryzmat czynnika terytorialnego, gdzie oznacza ona proces uzyskiwania jakościowo nowego znaczenia przez jednostkę terytorialną, zwaną globem, co sprawia, że ranga innych jednostek (lokalnych, regionalnych, narodowych i in.) się zmienia (podwyższa lub obniża). Terytorialność zalicza się do pośrednich skutków globalizacji, akcentując raczej w definicjach bezpośrednie siły napędowe procesu. Morawski zaznacza jednak, że traktowanie terytorialności, jako podstawowego czynnika globalizacji, powoduje, iż może być ona rozważana, jako skumulowany rezultat działania czynników zarówno bezpośrednich, jak i pośrednich. W tym układzie jest procesem złożonym, a podejście takie jest holistyczne, wymagające w badaniu podejścia interdyscyplinarnego – odbiegającego od dominujących obecnie, jednoczynnikowych, podejść. Jednoczynnikowe ujęcia globalizacji, i wynikające z nich typy globalizacji, podnoszą najczęściej czynnik: technologiczny (głównie nowe technologie komunikacyjne), ekonomiczny (zwany rynkiem globalnym), polityczny i kulturowy[1].
rozpatrywana jest najczęściej z dwóch przeciwstawnych punktów widzenia – pierwszy traktuje ją jako przyczynę problemów współczesnego świata, drugi – jako szansę na ich przezwyciężenie. Za najbardziej charakterystyczną jego cechę uznaje się fakt, iż zachodzą procesy, które czynią świat społecznie jednym[2]. Owa jedność dotyczy wielu aspektów, z których kluczowe to: (1) rozwój sieci komunikacyjnych i telekomunikacyjnych, umożliwiających za sprawą połączeń internetowych, telewizji, radia i in., rozproszonym po całym globie jednostkom i masom na równoczesne uczestnictwo w tych samych zdarzeniach; (2) coraz silniejsze zależności ekonomiczne, finansowe, polityczne, kulturalne różnych społeczności, często znacznie oddalonych od siebie geograficznie; (3) rozwój nowych form organizacji ekonomicznych, politycznych, kulturalnych, mających zdecydowanie ponadnarodowy charakter; (4) wykształcanie się nowych kategorii społecznych, których życie i praca są „oderwane” od konkretnego miejsca. Efektem tych zmian są: uniformizacja świata (z kapitalizmem jako systemem światowym) oraz ugruntowanie właściwej większości krajów demokracji (poza nielicznymi już totalitaryzmami). Ujednolicenie dotyczy języka (z dominacją angielskiego), dziedziny konsumpcji, mody, obyczajów, stylów życia; w zasadzie wszelkich dziedzin. Kwestia tożsamości także przechodzi przemianę – z jednej strony na miejsce tożsamości narodowych (np. „my Polacy”) wstępują tożsamości regionalne (np.:„my Europejczycy”), a także mamy do czynienia z kształtowaniem się tożsamości światowej (uniwersalne prawa człowieka). Z drugiej strony – tracące na znaczeniu tożsamości, odrębności kulturowe powodują wzmocnienie tożsamości lokalnych, etnicznych, religijnych.
Zestawienie obu tendencji powoduje z jednej strony umacnianie się myślenia o świecie w kategoriach najszerszych, a z drugiej – nasilającą się identyfikację z kulturami lokalnymi.[3] Na oznaczenie tych równocześnie zachodzących, komplementarnych procesów używa się hybrydy słownej łączącej zarówno pierwiastek globalny, jak i lokalny – glokalizacja.
Trzy teoretyczne wyjaśnienia globalizacji, teoria imperializmu, teoria zależności i teoria systemu światowego, traktowane obecnie jako klasyczne, mają wspólny przedmiot zainteresowania (sfera ekonomiczna) oraz podobne przesłanie ideologiczne (wyjaśnienie mechanizmów eksploatacji i nierówności). Najnowszym przedmiotem zainteresowania jest kultury – imperializm kulturowy, westernizacja kultury, aż wreszcie homogenizacja kultury, dokonująca się za sprawą mass mediów. Współczesna debata intelektualna dotyczy czterech wizji zglobalizowanego świata: (1) świata jako mozaiki zamkniętych wspólnot (określana jako Globalny Gemeinschaft I), równych bądź ułożonych hierarchicznie pod względem rozwiązań instytucjonalnych i kulturowych; (2) opowiadająca się za powstaniem „globalnej wioski”, podkreślająca jedność gatunku ludzkiego (Globalny Gemeinschaft II); (3) postrzegająca świat jako mozaikę suwerennych państw narodowych wzajemnie otwartych, prowadzących intensywną wymianę ekonomiczną, kulturową, polityczną (Globalny Gesellschaft I); (4) zakładająca unifikację państw narodowych pod egidą rządu światowego (Globalny Gesellschaft II)[4].
W ekonomii odnosi się do internacjonalizacji gospodarczej i rozprzestrzeniania się związków na rynku kapitalistycznym. W nauce o stosunkach międzynarodowych kładzie się nacisk na rosnącą gęstość stosunków międzypaństwowych i rozwój polityki globalnej. W socjologii zainteresowanie skupia się na powstawaniu społeczeństwa światowego. W kręgu zainteresowań nauk o kulturze podkreśla się wagę standaryzacji kulturowej (homogenizacji) na skalę światową. W historii z kolei refleksja naukowa dotyczy tworzenia koncepcji „historii globalnej”[5].
Refleksja nad globalizacją przestaje już mieć formę dwubiegunową, gdzie z jednej strony miejsce zajmują jej entuzjaści, a z drugiej – przeciwnicy. Wyróżnić można obecnie trzy główne orientacje: (1) neoliberalnych entuzjastów globalizacji, (2) umiarkowanych reformatorów: socjaldemokratycznych, socjalliberalnych, chrześcijańskich i neokonserwatywnych, oraz (3) antyglobalistów i malkontentów.[1]
nie stała by się faktem, gdyby nie rewolucja technologiczna w informatyce. Z pojawieniem się globalnej sieci informatycznej nastał czas cyberprzestrzeni – jej elementy pozbawione są wymiaru przestrzennego, lecz wpisane w specyficzny rodzaj czasowości związanej z procesem błyskawicznego rozpowszechniania. Ludzi nie dzielą już przeszkody natury fizycznej, ani dystans czasowy – współpracujące terminale komputerowe sprawiają, że podział na tu i tam już nie istnieje [6].

Małgorzata MATUSIAK


Źródła: [1] W. Morawski, : wyzwania i problemy [w:] M. Marody (red.), Wymiary życia społecznego. Polska na przełomie XX i XXI wieku, Scholar, Warszawa 2004; [2] R. Robertson, Globality, global culture and of Word [w:] H. Haferkamp, N.J. Smelser (red.), Social Change and Modernity, California University Press, Berkeley 1992; [3] P. Sztompka, Socjologia, Znak, Kraków 2006; [4] P. Sztompka, Socjologia zmian społecznych, Znak, Kraków 2005; [5] U. Kurczewska,  [w:] P. Kaczorowski (red.), Nauka o państwie, SGH, Warszawa 2006; [6] Z. Bauman, , PIW, Warszawa 2002.

 Tłumaczenia:

  • en Globalization

 Artykuły na Portalu Innowacji:



powrót | do góry | strona główna | kalendarium | regulamin serwisu | pliki cookies | kontakt
Portal jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

© 2005-2018 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości