Słownik Innowacji - Leksykon haseł
Słownik Innowacji - haseł
Hasło:
Rodzaj:Słownik2011
Język:pl

to w potocznym ujęciu osoba podejmująca się przedsięwzięcia dla celów zarobkowych, W szerszym etymologicznie znaczeniu człowiek przedsiębiorczy to taki, który „bierze coś na siebie”, czyli jest skory do podejmowania zadań lub wszczynania czegoś, np.: pracy, zabaw, pomocy itp. Przymiotnikiem przedsiębiorczy określa się ludzi aktywnych, rzutkich, przejawiających inicjatywę, energicznych. W omawianym kontekście jawi się nie tylko jako człowiek dobrze prowadzący firmę, ale osoba wykazująca się wzmożoną aktywnością i inicjatywą poza typowym przedsiębiorstwem, np. w szkole lub urzędzie.[2]

Należy podkreślić komplementarny charakter pojęć i przedsiębiorczości, które z reguły pojawiają się łącznie. W praktyce nie ma przedsiębiorcy bez przedsiębiorczości i na odwrót. W praktyce przedsiębiorcami można nazwać ludzi prowadzących nastawioną na zysk działalność gospodarczą i ponoszących ryzyko oraz pełną odpowiedzialność za osiągnięte efekty. Podjęcie działalności gospodarczej jest odpowiedzią na zidentyfikowaną w najbliższym otoczeniu okazję.

Pojęcie wywodzi się od francuskiego słowa „entrepreneur”, oznaczającego na początku XVI w. wodza wojskowego, a później budowniczego dla wojska mostów, twierdz, dróg. Za ojca określenia należy uznać pioniera teorii przedsiębiorczości, osiadłego we Francji tajemniczego irlandzkiego kupca, bankiera i ekonomisty Richarda Cantillona. W polskiej tradycji jak i literaturze ekonomicznej dla osoby przedsiębiorczej najczęściej stosowano pojęcie kupiec. Choć już w XVI wieku na ziemiach polskich w odniesieniu do działań przedsiębiorczych wykorzystywano określenie „litkup”, od dawnego obyczaju zapijania zakończonych negocjacji (obecnie na tradycyjnych targach przez donośne uderzenie w dłonie), dla uprawomocnienia aktu kupna-sprzedaży. Bezpośredniej genezy polskiego pojęcia należy szukać w pierwszym tłumaczeniu pracy J. B. Saya „Katechizm ekonomii politycznej” z 1815 r., w której „entrepreneur” został przetłumaczony jako „przedsiębiorący przemysł”. Niezależnie jeszcze do końca XIX w. W powszechnym użyciu były pojęcia „antreprener” i „antreprenerka”. W Kodeksie Handlowym z 1934 roku znajdujemy pojęcie „kupiec”, jako odpowiednik przedsiębiorcy. W polskim prawie gospodarczym pojęcie przedsiębiorcy zostało ostatecznie usankcjonowane szeregiem przepisów prawnych wprowadzonych po 2000 r. [6,7] W myśl tych regulacji przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, i nie będąca osobą prawną, której oddzielna przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Prowadzenie działalności we własnym imieniu oznacza wykonywanie jej na własny rachunek oraz własne ryzyko.

jest niezbędny do wyjaśnienia procesu powstawania przedsiębiorstwa oraz zrozumienia dynamicznych zmian zachodzących w firmach. Jego rolę należy sprowadzić do wiodącej siły sprawczej determinującej proces gospodarowania – począwszy od pomysłu, przez koordynację niezbędnych zasobów, po decyzje dotyczące podziału zysku.

W literaturze znajduje się wiele powszechnie wykorzystywanych definicji przedsiębiorcy, różniących się od siebie naciskiem na wybrane aspekty jego złożonej natury. Spotykane w literaturze postrzeganie przedsiębiorcy można sklasyfikować w trzy grupy:[3,8]

1. Definicje skonstruowane na podstawie ekonomicznych funkcji działań przedsiębiorczych w gospodarce, np.:

– „ to osoba specjalizująca się w podejmowaniu rozstrzygających decyzji o koordynacji rzadkich zasobów”;
– „ to osoba zajmująca się działalnością gospodarczą, która odkrywa zyskowne możliwości, organizuje i kieruje przedsięwzięciami mającymi produktywny charakter”.

W ramach prezentowanych definicji podkreśla się twórczy charakter przedsiębiorcy przejawiający się w: (1) tworzeniu lub odkrywaniu nowych możliwości, (2) podejmowaniu decyzji o wykorzystywaniu dostępnych zasobów, (3) organizowaniu i kierowaniu przedsięwzięciem oraz (4) ponoszeniu ryzyka związanego z niepowodzeniem. Zysk traktowany jako nagroda jest tym samym specyficzną „rentą przedsiębiorczości” i osobie przedsiębiorcy przysługuje pełne prawo do jego dysponowania. Możemy mówić o specyficznym przedsiębiorczym procesie, który mimo, że przyjmuje wiele form i postaci, zawsze zawiera: (1) inicjatywę i podjęcie działania, (2) przygotowanie i rozwój nowych produktów, technologii lub usług, (3) takie zarządzanie biznesem, aby mógł się rozwijać i przynieść oczekiwane efekty. Jednocześnie przedsiębiorcy nie konstytuuje własność zasobów czy bezpośrednie kierowanie firmą. Wszystkie zasoby firmy mogą należeć do innych podmiotów i być wynajęte do realizacji danego przedsięwzięcia. Kluczową kwestią konstytuującą przedsiębiorcę jest działalność na własny rachunek, co oznacza ponoszenie w stosunkach z kontrahentami prawnej odpowiedzialność za podejmowane decyzje. Nie musi on również bezpośrednio kierować firmą (mimo, że najczęściej to robi w przypadku nowego lub małego przedsiębiorstwa), ale do jego kompetencji należy wyznaczanie i usuwanie kierownika oraz prawo do dysponowania zyskiem. Jedynie ryzyko jest niepodzielnym elementem, którego nie może wyeliminować, ani przerzucić na inne podmioty lub osoby.

2. Podejścia oparte na osobistych atrybutach przedsiębiorcy i jego funkcjach społecznych, odwołujące się do cech osobowościowych oraz warunków otoczenia determinujących powodzenie w biznesie. Przedsiębiorczości to połączenie różnych talentów, umiejętności i energii z wyobraźnią, dobrym planowaniem i zdrowym rozsądkiem. przedsiębiorcy wyznaczają następujące cechy:[4]

– samodzielnie podejmuje decyzje; potrafi dostrzec nadarzającą się okazję oraz ocenić co jest nieosiągalną wizją, a co pomysłem nadającym się do realizacji;
– wpisuje ryzyko i niepewność w swoją działalność jako immanentną cechę przedsięwzięć gospodarczych;
– pragnie widzieć rezultaty swojej pracy; jest bardziej aktywny niż przeciętny człowiek i lepiej zmotywowany w dążeniu do sukcesu;
– lubi szybki rozwój, innowacje oraz osiąganie celów przez innych uznawanych za nieosiągalne; myśli strategicznie, potrafi uczyć się na błędach, a porażki traktuje jako nowe doświadczenia, z których można wyciągnąć konstruktywne wnioski do przyszłych działań;
– chce mieć możliwość odgrywania aktywnej roli w przedsiębiorstwie, dlatego najlepiej czuje się w małych strukturach i dynamicznym środowisku zorientowanym na działalność gospodarczą;
– wiele wymaga od siebie i swoich współpracowników; posiada cechy przywódcze oraz umiejętności negocjacji i mediacji.

W prezentowanym podejściu mocno akcentuje się potrzebę łączenia kontekstu kulturowego, ekonomicznego, politycznego i społecznego działania przedsiębiorcy.

3. Behawioralne podejścia oparte na sposobie pełnienia funkcji kierowniczych, traktujące przedsiębiorczość jako rodzaj menedżerskiego zachowania i podejścia do zarządzania, w praktyce oznaczające „pogoń za okazjami bez uwzględnienia ograniczeń stwarzanych przez aktualnie kontrolowane zasoby”. w swoim działaniu kieruje się następującymi zasadami:

– strategiczna orientacja – dostosowanie strategii do pojawiających się okazji i nie ograniczanie się do dostępnych w danym momencie zasobów;
– angażowanie się w okazję – szybkie działanie i osiąganie nadarzającej się okazji;
– efektywne wykorzystanie środków – takie angażowanie dostępnych zasobów, które mimo podwyższonego ryzyka stwarza możliwość wykorzystania nadarzającej się okazji przy jednoczesnej maksymalizacji osiąganej wartości;
– pełna kontrola nad posiadanymi zasobami – oznaczająca racjonalizację ich wykorzystania, tj. angażowanie tylko takich zasobów i wtedy, gdy są rzeczywiście nieodzowne;
– bezpośredni kontakt ze wszystkimi pracownikami i całym otoczeniem poprzez dostosowaną do tego typu komunikacji strukturę zarządzania;
– ekwiwalentność systemu zarządzania – stosowanie systemu, zgodnie z którym wynagrodzenie nie jest świadczeniem ze strony pracodawcy, lecz ekwiwalentem za uzyskane wyniki.

Takie podejście demistyfikuje przedsiębiorczości jako proces czysto intuicyjny, na rzecz efektywnego zarządzania, którego można się nauczyć. Bycie przedsiębiorczym jest tu postrzegane jako złożona forma zachowania wymagająca przede wszystkim wiedzy, pasji, ciężkiej pracy, aktywnego uczenia się oraz poparta umiejętnościami podejmowania decyzji strategicznych.

Kluczowe znaczenie dla współczesnej teorii przedsiębiorczości posiadają cztery koncepcje teoretyczne rozwinięte w XX wieku i związane z nazwiskami – Józefa A. Schumpetera, Franka Knighta, Izraela Kirznera i Cassona. Należy podkreślić, że żaden z wymienionych ekonomistów nie należał do głównego nurtu myśli ekonomicznej, a ich koncepcje odbiegały od dominującego standardu wykładu. Punkt wyjścia i podstawę dyskusji stanowią następujące funkcje przedsiębiorcy w procesach gospodarczych:[8]

1. wprowadzanie innowacji i „twórcza destrukcja”;
2. zdolność do kalkulacji ryzyka i działania w warunkach niepewności;
3. arbitraż i odkrywanie okazji;
4. koordynacja rzadkich zasobów.

Jednocześnie istotna jest uwaga L. v. Milesa stwierdzającego, że jeśli w ekonomii mówimy o przedsiębiorcy, to mamy na myśli funkcję, a nie człowieka.[6]

Identyfikacja przedsiębiorcy i jego ekonomicznych funkcji wymaga odróżnienia od pojęć, które w języku potocznym są często postrzegane, jako jego bezpośrednie synonimy – kapitalista (rentier), menadżer (kierownik). Nawet pobieżna analiza wskazuje na szereg gruntownych różnic w zakresie motywów działania, posłannictwa, stosunku do ryzyka czy horyzontu działania omawianych typów. najsilniej jest zorientowany na tworzenie nowych i trwałych wartości oraz struktur. Natomiast menedżer i rentier w większym zakresie są skupieni tylko na własnym doraźnym interesie. Wybiórcze łączenie różnych cech omawianych decydentów gospodarczych prowadzi do bałaganu definicyjnego, w efekcie powstają i funkcjonują swego rodzaju hybrydy pojęciowe zaciemniające właściwy obraz i przyczyniające się do licznych nieporozumień.

Przytoczone podejścia nie wyczerpują różnorodności postrzegania przedsiębiorcy. Ekonomista dostrzega w przedsiębiorcy przede wszystkim innowatora, organizatora i koordynatora działalności gospodarczej. Psycholog analizuje wewnętrzną potrzebę działania i motywy dążenia do obranego celu. Politycy widzą w przedsiębiorcy kreatora nowych miejsc pracy i ważny czynnik aktywizujący rozwój gospodarczy, ale również w wielu przypadkach „wyzyskiwacza” i destruktora porządku ekonomiczno-społecznego. Przez innych uczestników gry rynkowej jest postrzegany jako: konkurent, lepszych lub tańszych sposobów zaspakajania potrzeb, czynnik destabilizujący równowagę albo partner w biznesie, dostawca czy kooperant.[8]

jest rozpatrywany w kontekście funkcjonowania małych i średnich przedsiębiorstw oraz pomocy publicznej.[9]

Krzysztof B. MATUSIAK

Źródła: [1] D. V. Brazeal, T. T. Herbert, The Genesis of Entrepreneurship, „Entrepreneurship: Theory & Practice” nr 3/1999, vol. 23; [2] W. Dobrołowicz, Przedsiębiorczość [w:] W. Pomykało (red.), biznesu, Fundacja Innowacja, Warszawa 1995; [3] B. Piasecki, Przedsiębiorczość i mała firma. Teoria i praktyka, Uniwersytet Łódzki, Łódź 1997; [4] T. Gruszecki, w teorii ekonomii, Cedor, 1994, s. 23-31 [5] B. Karlöf, Strategie biznesu. Koncepcje i modele – przewodnik, Warszawa 1992 [6] L.v. Mises, Nationalökonomie, Union Verlag, Genf 1940; [6] Nowelizacja Kodeksu Cywilnego z dnia 14 lutego 2003, 2003, nr 49, poz. 408; [7] z dnia 2 lipca 2004 o swobodzie gospodarczej, 2004, nr 173, poz. 1807; [8] K. B. Matusiak, Rozwój systemów wsparcia przedsiębiorczości. Przesłanki, polityka i instytucje, ITE, Radom-Łódź 2006; [9] Zalecenie Komisji 2003/361/WE z dnia 6 maja 2003 r. dotyczące definicji mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw, L 124 z 20.05.2003.

 Tłumaczenia:

  • en Entrepreneur

 Artykuły na Portalu Innowacji:



powrót | do góry | strona główna | kalendarium | regulamin serwisu | pliki cookies | kontakt
Portal jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

© 2005-2016 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości