Portal Finanse Firma Klastry Instytucje Promocja Polityka
Słownik Innowacji - Leksykon haseł
Słownik Innowacji - haseł
Hasło:
Rodzaj:Słownik2011
Język:pl

to celowo zagospodarowana przestrzeń w ramach której rozwijane są dogodne warunki dla poprawy współpracy nauki z biznesem, optymalizacji mechanizmów transferu i komercjalizacji technologii, powstawania i rozwoju innowacyjnych firm oraz rozwoju i urynkowienia innowacji. Tworzone w różnych częściach świata parki są uznawane za synonim gospodarki wiedzy, łączący na jednym terenie:

− instytucje naukowo-badawcze oferujące wiedzę, nowe idee i rozwiązania technologiczne oraz innowacyjne firmy poszukujące nowych szans rozwoju,
− bogate otoczenie biznesu w zakresie finansowania, doradztwa, szkoleń i wspierania rozwoju innowacyjnych firm,
− finansowe instytucje wysokiego ryzyka (),
− wysoką jakość infrastruktury i walory otoczenia (przyjemne miejsce do zamieszkania i spędzania wolnego czasu),
− wysoki potencjał przedsiębiorczości i sprzyjający klimat dla biznesu, przyciągający kreatywne osoby z innych regionów,
− rządowe, regionalne i lokalne programy wspierania przedsiębiorczości, transferu technologii i rozwoju nowych technologicznych firm.

Skupienie tych wszystkich elementów tworzy infrastrukturę gospodarki wiedzy i stymuluje nowoczesne mechanizmy rozwojowe oparte na kreatywności, innowacyjności i przedsiębiorczości. Przede wszystkim skupienie na zamkniętym obszarze przedsiębiorstw opartych na wiedzy i działalności B+R oraz usług wsparcia w połączeniu z możliwościami finansowania ryzyka () wywołuje efekty synergiczne i prowadzi do powstania środowiska innowacyjnego. Współczesny sieciowy biznes potrzebuje dynamicznego otoczenia, sprzyjającego rozwojowi zdolności innowacyjnych. [1]

Parki technologiczne to najbardziej kompleksowy oraz organizacyjnie i koncepcyjnie rozwinięty typ ośrodków innowacji i przedsiębiorczości, który w praktyce spotykamy pod różnymi nazwami: park nauki, technopark, czy parki: badawcze, naukowo-badawcze, naukowo-technologiczne, przemysłowo-technologiczne, itp.

Międzynarodowe Stowarzyszenie Parków Naukowych (IASP) przyjęło w listopadzie 2002 r. następującą definicję, zaakceptowaną przez Światowy Szczyt Stowarzyszeń Inkubatorów Przedsiębiorczości i Parków Technologicznych – (naukowy, badawczy itp.) jest organizacją zarządzaną przez wykwalifikowanych specjalistów, której celem jest podniesienie dobrobytu społeczności, w której działa, poprzez promowanie kultury innowacji i konkurencji wśród przedsiębiorców i instytucji opartych na wiedzy. Aby osiągnąć te cele park stymuluje i zarządza przepływem wiedzy i technologii pomiędzy szkołami wyższymi, jednostkami badawczo-rozwojowymi, przedsiębiorstwami i rynkami. Ułatwia tworzenie i rozwój przedsiębiorstw opartych na wiedzy poprzez inkubowanie i proces wydzielania się firm odpryskowych (spin-off i ). Dodaje przedsiębiorstwom wartości poprzez wysokiej jakości usługi oraz obiekty i terytorium o wysokim standardzie.[3]

W praktyce można wskazać szereg wspólnych cech parkowych inicjatyw:

– bazują na wyodrębnionej i samodzielnie zarządzanej nieruchomości obejmującej konkretny teren i/lub budynki;
– posiadają koncepcję zagospodarowania i rozwoju obejmującą aktywność naukowo-badawczą i produkcyjną związaną z kreacją nowej wiedzy i technologii;
– posiadają formalne powiązania z instytucjami naukowo-badawczymi i edukacyjnymi, lokalną i regionalną administracją publiczną, działającymi w regionie instytucjami wspierania przedsiębiorczości i transferu technologii oraz finansowania ryzyka ().

W polskim ustawodawstwie pojęcie parku technologicznego zostało zdefiniowane w 2002 r. w Ustawie o finansowym wspieraniu inwestycji, jako zespół wyodrębnionych nieruchomości wraz z infrastrukturą techniczną, utworzony w celu dokonywania przepływu wiedzy i technologii pomiędzy jednostkami naukowymi a przedsiębiorcami, na którym oferowane są przedsiębiorcom, wykorzystującym nowoczesne technologie, usługi w zakresie: doradztwa w tworzeniu i rozwoju przedsiębiorstw, transferu technologii oraz przekształcania wyników badań naukowych i prac rozwojowych w innowacje technologiczne, a także tworzenie korzystnych warunków prowadzenia działalności gospodarczej przez korzystanie z nieruchomości i infrastruktury technicznej na zasadach umownych.[5]

Za pierwszy uważa się utworzony w 1948 r. Bohanson Research Park w Menlo Park (USA). Właściwą, światową karierę omawianych inicjatyw rozpoczął powołany w 1951 r. Stanford Reseach Park przy Uniwersytecie Stanforda, który z czasem rozrósł się w „Dolinę Krzemową”. Obecnie działa na świecie ponad 900 tego typu ośrodków, zlokalizowanych praktycznie we wszystkich państwach wysokorozwiniętych. Koncepcja parków technologicznych nawiązuje do dziewiętnastowiecznej koncepcji marshallowskich dystryktów przemysłowych (industrial estates). Fakt skupienia na zamkniętym obszarze przedsiębiorstw i usług okołobiznesowych wywołuje efekty synergiczne, co w połączeniu z działalnością B+R
i finansowaniem ryzyka (), może przerodzić się w środowisko innowacyjne.

Dynamiczne w ostatnich dziesięcioleciach zmiany w gospodarce światowej powodują ewolucję samych parków. Można wyróżnić trzy generacje rozwoju inicjatyw parkowych [6]:

Pierwsza generacja, to lokalizacje dla przedsiębiorstw w ramach lub pobliżu uniwersytetów i instytucji naukowych, mające przynieść efekt bardziej komercyjnej orientacji badań naukowych. nieruchomości obejmowała specjalistyczne pomieszczenia dostosowane do potrzeb biznesu bazującego na nowych technologiach. przestrzeni w otoczeniu podmiotów realizujących badania miało zmniejszyć dystans między nauką a biznesem, przyspieszając procesy transferu i komercjalizacji wiedzy. Dochody z oferowanej infrastruktury miały zapewnić samowystarczalność finansową samego parku, a dynamika parkowych firm była wizytówką nowoczesności uczelni i regionu. Przykładami są Stanford Science Park czy Cambrige Science Park. Efekty tych działań wywołały zainteresowanie władz publicznych i odkrycie parków jako instrumentów polityki innowacyjnej. W konsekwencji powstają regionalne czy krajowe koncepcje stref naukowo-biznesowych, np.: Research Triangle Park w Północnej Karolinie, Sophie-Antipolis pod Niceą, Tsukuba Science City. Te działania wnoszą całkiem nowy rozmach organizacyjny i koncepcyjny, odrywają jednak często park od bezpośredniej bliskości ze środowiskiem naukowym. Wywołuje to „dryf” koncepcji parkowych w kierunku specjalnych stref ekonomicznych, parków i stref przemysłowych. Parkowym wyzwaniem stała się koncentracja na rozwoju innowacyjnego biznesu a nie na dysponowanych nieruchomościach.

Druga generacja, to wzmocnienie koncepcji parkowych o szeroką dostępność usług około biznesowych. Zróżnicowanie oferowanych usług prowadziło do specjalizacji parków, np. ICT-parki, Bio-parki, Media-parki itp. W konsekwencji usługi i wyposażenie było dostosowywane do określonych branży docelowych. Istotnym elementem tych parków były programy inkubacji i nacisk na tworzenie nowych firm, często w kontekście regionalnej polityki strukturalnej. W tych warunkach parki drugiej generacji stają się specyficznymi centrami koncentracji usług wsparcia. Kluczowe pytania dotyczą kwestii:

1) Wyboru preferowanych/strategicznych dziedzin aktywności gospodarczej, które klasują się najwyżej na mapach kompetencji instytucji naukowych, zasobów pracy oraz przemysłu danego regionu?
2) Kto ma świadczyć oferowane usługi?, czy to mam być domena zespołu parkowego czy partnerów zewnętrznych?, jaki poziom usług ma być dostarczony bezpośrednio przez park?, kto ma wspomagać park w świadczeniu usług?
3) Jak finansować oferowane usługi?, szczególnie przy rozwiniętych funkcjach inkubacyjnych poziom pokrycia kosztów jest niewielki. Powoduje to uzależnienie parków od programów i funduszy publicznych.
4) Jak pozyskiwać partnerów do realizacji zadań parkowych?

Praktyka wielu parków wskazuje, że stały się one uzależnionymi od polityki strefami ulg i dotacji publicznych, w ramach których rozwój nowych, konkurencyjnych przedsięwzięć gospodarczych stał się drugoplanowym zadaniem. Stan ten wywołuje głosy krytyki środowisk liberalnych, że idee parkowe stają się elementem gry o publiczne subwencje osłabiające samoregulujący się mechanizm rynkowy. Jednocześnie inicjatywy parkowe często nie wynikają z oddolnych pomysłów na rozwój innowacyjnej przedsiębiorczości, a sposobem na włączenie się w strumienie finansowania polityki gospodarczej. W warunkach konkurencji o te środki, wymogi formalne ich rozliczanie zanikał cel do których powoływano parki.

Trzecia generacja, to integracja funkcji parkowych z wyzwaniami rozwojowymi miast i regionów. Parki stają się specyficznymi centrami sieci współpracy integrującymi regionalne . Rozwój innowacji w coraz większym zakresie jest pochodną sieciowo zorganizowanego systemu współpracy. Muszą zaistnieć w środowisku regionalnym mechanizmy wymiany wiedzy i doświadczeń, pojawić się skuteczne kanały kumulowania i wymiany informacji oraz mechanizmy samoistnej adaptacji. Parki technologiczne stają się formą generowania i dyfuzji innowacji sprzyjającą: redukcji ryzyka innowacyjnego, absorpcji różnego rodzaju wiedzy, interaktywnemu uczeniu się i wymianie doświadczeń przez podmioty gospodarujące. Nowoczesne parki same mocno usieciowione regionalnie i globalne, mają być brokerem sieciowym, który ułatwia swoim „podopiecznym” identyfikację i efektywny rozwój współpracy z partnerami w sferze finansowej (inwestorem), naukowo-badawczym czy szkoleniowym oraz pomaga wejść i poruszać się na rynkach globalnych. Funkcjonowanie parku technologicznego wzmacnia endogeniczną tkankę gospodarczą regionu, budując jego wewnętrzne zdolności innowacyjne oraz wzmacniając otwartość i konkurencyjność. Działanie parku bezpośrednio wpisuje się we wzmacnianie systemu innowacji regionu, rozwój kapitału ludzkiego (powstaje nowa i umiejętności, następuje rozwój dorobku naukowego, rozwój kontaktów i powiązań sieciowych), co w konsekwencji przekłada się na wzmocnienie pozycji konkurencyjnej regionalnych zasobów. Wielowymiarowe efekty funkcjonowania parku technologicznego, powstające w wyniku mechanizmów interakcji i synergii, mają kluczowy wpływ na poprawę pozycji konkurencyjnej regionów.

Mimo wielu podobnych w odbiorze zewnętrznym cech (misja, cele, formy działania, itp.) jest to kategoria jednostek bardzo zróżnicowanych. Praktycznie każdy z parków posiada indywidualny charakter, wynikający z regionalnych uwarunkowań społecznych, kulturowych i ekonomicznych oraz dostępnych czynników wzrostu. Nie ma jednego uniwersalnego modelu parku, ani szablonu organizacyjnego gwarantującego sukces. Poszczególne inicjatywy odzwierciedlają specyfikę lokalnego środowiska naukowego i biznesu, typ gospodarki i tradycje przemysłowe oraz kulturowe uwarunkowania przedsiębiorczości. Należy podkreślić, że bezrefleksyjne, ślepe naśladownictwo doświadczeń zachodnich prowadzi do rozczarowań, co nie znaczy, że nie można tych doświadczeń wykorzystywać. Należy to jednak czynić przy wypracowaniu własnych koncepcji respektujących miejscowe uwarunkowania. [2]

Za pierwszy polski należy uznać Poznański Park Naukowo-Technologiczny powołany w maju 1995 roku, w ramach działalności statutowej i gospodarczej Fundacji Uniwersytetu im. A. Mickiewicza. Dla potrzeb przedsięwzięcia pozyskano 3 ha terenu oraz szereg zdekapitalizowanych nieruchomości na obrzeżach Poznania. Przez 16 kolejnych lat pojawiło się w Polsce ponad 70 inicjatyw parkowych. Część z nich nie wytrzymała próby czasu. W połowie 2010 r. identyfikujemy w Polsce łącznie 24 parki technologiczne i 21 inicjatyw parkowych. Całą analizowaną populację ze względu na stopień zaawansowania można podzielić na trzy kategorie [4]:

Grupa I – 24 parki zaawansowane organizacyjnie, realizujące działalność statutową w pełnym zakresie, włącznie z udostępnianiem powierzchni i usług wspierających dla firm;
Grupa II – 9 inicjatyw skoncentrowanych na pracach przygotowawczo-adaptacyjnych lub w trakcie transformacji z tradycyjnych parków przemysłowych; większość posiada przygotowane zespoły organizacyjne zdolne do zarządzania i świadczenia usług wsparcia, które często już prowadzą działalność szkoleniową, doradczą i informacyjną;
Grupa III – 12 przedsięwzięć w fazie projektowania i przygotowywania podstaw organizacyjnych (powstał podmiot lub zespół prowadzący działania przygotowujące park, zdefiniowane są środki finansowe na realizację inicjatywy).

Wraz z przystąpieniem Polski do UE nastąpił dynamiczny rozwój inicjatyw parkowych, ponieważ pojawiły się szczególne możliwości finansowe i organizacyjne. W konsekwencji liczba działających od 2004 r. parków wzrosła trzykrotnie, a 8 kolejnych inicjatyw kończy fazę przygotowawczą.

Zbiorowość polskich parków technologicznych jest bardzo zróżnicowana pod względem większości cech strukturalnych. Łącznie, analizowane parki dysponują powierzchnią około 1492,9 ha, na której warunki dla prowadzenia działalności gospodarczej znalazło w połowie 2010 r. 718 podmiotów, tworzących ponad 24 tys. miejsc pracy. Prezentowane wielkości zmieniają się w większości parków praktycznie z dnia na dzień. W doborze przyszłych rezydentów stawiane są następujące wymagania: (1) innowacyjny charakter przedsięwzięcia, (2) realistyczny , (3) duży potencjał wzrostu.

Efektywność działania każdego parku technologicznego zależy od wygenerowanych mechanizmów transferu technologii z instytucji naukowych do biznesu. Ważnym elementem atrakcyjności każdego ośrodka technologicznego jest pomocy skierowana do małych i średnich firm, obejmująca w ogólnym zarysie: różnego typu doradztwo i konsulting, infrastrukturę i dostęp do wspólnych urządzeń serwisowych oraz pomoc finansową i pośrednictwo kredytowe.

Mimo upływu 16 lat od powołania pierwszego parku, omawiane przedsięwzięcia są w polskich warunkach ciągle nowym zjawiskiem instytucjonalnym. Te, które działają są przykładem tego jak efektywnie można przezwyciężać problemy, tworzyć klimat i aktywizować różnych kluczowych partnerów na drodze do ostatecznego sukcesu organizacyjnego. Głównym źródłem finansowania inicjatyw parkowych są fundusze europejskie. W poprzednim i obecnym okresie programowania rozwój podstaw infrastrukturalnych „gospodarki opartej na wiedzy” znajduje duże wsparcie. Pojawiają się nadzwyczajne możliwości, jakich dotychczas nie było. Na tworzenie parków technologicznych i rozwoju w nich systemu usług wspierających przedsiębiorczość i innowacyjność dostępne są znaczne środki finansowe. Pojawiają się duże możliwości, ale od zaangażowania lokalnych środowisk zależy ich wykorzystanie. Parki pozostają szansą na skupienie w określonych miejscach ciągle skromnych w Polsce zasobów ludzkich, kapitałowych i organizacyjnych, niezbędnych dla krystalizacji środowiska innowacyjnego.

Krzysztof B. MATUSIAK

Źródła: [1] K. B. Matusiak, Parki technologiczne. Instytucjonalne wspieranie przedsiębiorczości, procesów innowacyjnych i rozwoju regionalnego, FI, Łódź 1995; [2] K.B. Matusiak, A. Bąkowski (red.) Wybrane aspekty funkcjonowania parków technolo-
gicznych w Polsce i na świecie, PARP, Warszawa 2008; [3] K. B. Matusiak, Budowa powiązań nauki z biznesem w gospodarce opartej na wiedzy. Rola i miejsce uniwersytetu w procesach innowacyjnych, SGH, Warszawa 2010; [4] K. B. Matusiak, Parki technologiczne [w:] K. B. Matusiak (red.), Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości w Polsce, Raport 2010, PARP, Warszawa 2010; [5] o finansowym wspieraniu inwestycji z dn. 20.03.2002 r., DzU Nr 41, 2002, poz. 363, nr 141, art. 2, p. 15, poz. 1177 oraz DzU Nr 159, 2003, poz. 1537; [6] K. B. Matusiak, Wyzwania strategiczne rozwoju parków technologicznych [w:] Strategiczne obszary rozwoju parków technologicznych, PARP, Warszawa 2011.

 Tłumaczenia:

  • en Technology Park

 Artykuły na Portalu Innowacji:



powrót | do góry | strona główna | kalendarium | regulamin serwisu | pliki cookies | kontakt
Portal jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

© 2005-2018 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości