Portal Finanse Firma Klastry Instytucje Promocja Polityka
Słownik Innowacji - Leksykon haseł
Słownik Innowacji - haseł
Hasło:STRATEGIA LIZBOŃSKA
Rodzaj:Słownik2011
Język:pl

to wieloletni programu reform i zmian strukturalnych dla Europy, przyjęty na szczycie przywódców państw UE w marcu 2000 r. w Lizbonie, posiadający rangę nadrzędnego instrumentu kreowania rozwoju społeczno-gospodarczego Unii do 2010 roku. Strategia ta stanowi próbę rewitalizacji europejskiej gospodarki, tak by stała się wiodącą potęgą ekonomiczną świata. Głównym celem Strategii Lizbońskiej jest stworzenie na obszarze UE do końca 2010 roku najbardziej konkurencyjnej i dynamicznej gospodarki światowej, opartej na wiedzy, zdolnej do tworzenia nowych miejsc pracy oraz zapewniającej spójność społeczną. W swojej treści merytorycznej nie odkrywa nowych kierunków działania, potencjalnych szans czy zagrożeń, lecz zbiera w jeden pakiet zamierzenia i instrumenty polityki szeroko dyskutowane w latach dziewięćdziesiątych. Jej główną zaletą jest kompleksowość i zintegrowane podejście do aktywizacji procesów rozwojowych, wymagających różnych elementów zazębiającej się polityki, łączącej cele gospodarcze, społeczne i ekologiczne.[1]
U podstaw Strategii Lizbońskiej odnajdujemy ofensywne dążenie do efektywniejszego wykorzystania dostępnych zasobów (pracy, wiedzy, kapitału, środowiska) oraz aktywne kształtowanie nowych przewag konkurencyjnych europejskiego obszaru gospodarczego. Osiągnięciu zakładanych celów mają służyć różnego typu działania w pięciu, komplementarnych obszarach:
1. przechodzenia do gospodarki opartej na wiedzy obejmującego rozwój społeczeństwa informacyjnego, wzrost znaczenia nauki i badań, stymulowanie zdolności innowacyjnych oraz kształtowanie kwalifikacji i umiejętności pod potrzeby przyszłych rynków pracy;
2. liberalizacji i integracji rynków i sektorów sieciowych dotychczas wyłączonych z reguł wspólnego rynku (telekomunikacja, energetyka, transport, poczta, usługi finansowe);
3. rozwoju przedsiębiorczości, kształtowania warunków wolnej konkurencji poprzez deregulację i likwidację barier administracyjno-prawnych, tworzenie i rozwój biznesu, łatwiejszy dostęp firm i przyszłych przedsiębiorców do kapitału, wiedzy i technologii;
4. wzrostu zatrudnienia i przebudowy modelu społecznego poprzez uelastycznienie rynków pracy, wzrost aktywności zawodowej, doskonalenie systemów edukacji, unowocześnienie modelu zabezpieczeń społecznych oraz ograniczanie biedy i wykluczeń społecznych;
5. wdrażania zasad zrównoważonego rozwoju i zachowania środowiska naturalnego.
Ustalenia Strategii Lizbońskiej są skierowane bezpośrednio do instytucji unijnych i rządów poszczególnych państw członkowskich.
Budowa gospodarki opartej na wiedzy, w ramach Strategii Lizbońskiej, opiera się na inicjatywach i działaniach w dwóch podstawowych i komplementarnych obszarach:
1. Społeczeństwo informacyjne – zapewnienie każdemu mieszkańcowi Unii swobodnego dostępu do informacji za pośrednictwem elektronicznych środków przekazu. Dla inicjatyw w tym zakresie nie stworzono specjalnych podstaw instytucjonalnych i finansowych. Główny nacisk położono na działania i środki krajowe. Poszczególne państwa same miały określić priorytety i plany działań, włącznie z zapewnieniem funduszy. W trakcie realizacji powstała jednak potrzeba koordynacji wybranych działań na poziomie unijnym. Ma temu służyć zatwierdzona na szczycie unijnym w Feirze (Portugalia) inicjatywa eEurope Plan 2002, obejmująca trzy komponenty: (1) tańszy, szybszy i bezpieczniejszy ; (2) inwestowanie w ludzi i umiejętności; (3) motywowanie do korzystania z Internetu.
2. Badania i innowacjegenerowanie innowacji, rozwój nowoczesnych technologii oraz mechanizmów absorpcji wiedzy przez gospodarkę. Priorytety w tym zakresie obejmują:
– stworzenie Europejskiego Obszaru Badawczego, tzn. integracja działalności badawczo-rozwojowej na obszarze UE oraz zwiększenie mobilności kadry naukowej;
– zwiększenie do 2010 r. nakładów na B+R do poziomu 3% PKB (w tym 2/3 środków ma pochodzić od przedsiębiorstw).
Stworzenie wspólnego obszaru badawczego ma na celu wzmocnienie spójności aktywności badawczej, poprawę efektywności polityki wsparcia rozwoju oraz efektywniejsze wykorzystanie wyników badań naukowych i postępu technologicznego dla zwiększenia konkurencyjności gospodarki europejskiej. Wśród szczegółowych zadań na plan pierwszy wysuwają się:[2]
– rozwój mechanizmów tworzenia sieci doskonałości;
– stymulowanie wzrostu prywatnych wydatków na B+R (kształtowanie klimatu współpracy firm i instytucji B+R, zachęty podatkowe, rozwój , wzrost aktywności Europejskiego Banku Inwestycyjnego);
– wzrost mobilności kadry naukowo-badawczej;
– rozwój Europejskiego Systemu Patentowego;
– poprawa otoczenia regulacyjnego (prawnego, finansowego, podatkowego), oddziałującego na prowadzenie badań i zaangażowanie przedsiębiorstw w przedsięwzięcia innowacyjne;
– kształtowanie zdolności wchłaniania innowacji przez przedsiębiorstwa;
– rozwój współpracy naukowo-badawczej z USA.
Konsekwencją opracowania i przyjęcia dokumentów lizbońskich jest zmiana polityki naukowo-technologicznej Unii Europejskiej, która do tej pory zmierzała w kierunku „oddolnego” jej kreowania. Ma ona polegać na zbliżeniu jej do potrzeb regionalnych i krajowych, endogenicznych potrzeb regionalnej przestrzeni i podmiotów w niej działających. Według oddolnej zasady kreowania polityki naukowo-badawczej i postępu technologicznego zorganizowane było działanie pięciu programów ramowych (w latach 1984–2002), stanowiących finansowy wspólnotowej polityki naukowo-badawczej. Zasady 6 Programu Ramowego rozpoczętego w listopadzie 2002 r. uległy zmianie. Wzmocniono zasadę koordynacji polityki naukowo-technologicznej na poziomie Wspólnoty, tak by umożliwić efektywniejsze wykorzystanie działalności potencjału B+R we wzmacnianiu konkurencyjności gospodarki europejskiej jako całości. Traktat o Unii Europejskiej (artykuły 163-173) wskazuje, że Wspólnota ma na celu wzmacnianie podstaw naukowo-technicznych swojego przemysłu i wspieranie jej większej konkurencyjności na poziomie międzynarodowym, jednocześnie wspomagając działalność badawczo-rozwojową uznaną za konieczną w innych obszarach.
Ocenę postępów w obszarze wdrażania Strategii na poziomie unijnym, jak i na poziomie poszczególnych państw, zawierają doroczne raporty przygotowywane przez Komisję Europejską. W sferze realizacji przyjęto (w różnych dziedzinach) około 100 rozporządzeń, dyrektyw i programów. Po 4 latach realizacji Strategii Lizbońskiej zidentyfikowano duże zróżnicowanie osiągnięć poszczególnych państw. Zdecydowanie najlepiej radzą sobie kraje Europy Północnej: Finlandia i Szwecja oraz Irlandia i Wielka Brytania. Natomiast problemy identyfikuje się w odniesieniu do państw tzw. „twardego jądra Europy” – Niemcy, Francja i Włochy.
Mimo szeregu pozytywnych efektów, tempo wdrażania Strategii w pierwszych czterech latach uznano za niewystarczające dla osiągnięcia założonych celów do końca 2010 r.[3] Dystans dzielący gospodarkę unijną względem potęgi Stanów Zjednoczony nie uległ istotnemu zmniejszeniu, a wręcz (w odniesieniu do szeregu wskaźników) dysproporcje pogłębiły się; np. nakłady na B+R, wielkość funduszy . Zadawalających wyników nie odnotowano w żadnym z kluczowych obszarów. Do głównych przyczyn tego stanu należy zaliczyć:
1. Radykalne spowolnienie tempa wzrostu gospodarczego UE – w momencie formułowania celów Strategii Lizbońskiej w 2000 roku, wzrost PKB osiągał poziom 3,5%, zaś dla ostatnich 4 lat wynosił średnio około 0,8% rocznie.
2. Trudności w wypracowaniu kompromisu krajów członkowskich przy tworzeniu wielu rozwiązań prawnych, między innymi wspólnego prawa patentowego (wprowadzenie Wspólnego Patentu Europejskiego).
3. Opóźnienia we wdrażaniu legislacji dotyczących rynku wewnętrznego, realizowania idei jednolitego rynku (przede wszystkim rynku energii).
Dostrzegając powyższe ograniczenia i brak oczekiwanej dynamiki poprawy innowacyjności gospodarki europejskiej w latach 2003–2004 podjęto szereg inicjatyw i działań zaradczych. W czerwcu 2003 r. przyjęto plan „Inwestycje w badania”, w którym zaproponowano cztery grupy działań:[4] 
1) Poprawa spójności i koordynacji podejmowanych działań poprzez stworzenie kilku europejskich platform technologicznych, które wokół kluczowych technologii będą łączyć głównych partnerów: instytucje naukowe, przedsiębiorstwa, grupy konsumenckie, instytucje publiczne i pomostowe itp.
2) Poprawa systemu wsparcia badań i komercjalizacji innowacji technologicznych w zakresie:
– rozwoju zasobów ludzkich;
– wzmocnienia publicznej sfery B+R i jej powiązań z przemysłem;
– udoskonalenie i rozwój ów finansowych (m.in. gwarancje dla finansowania B+R w MSP oraz wsparcie ).
3) Zwiększenie nakładów publicznych na badania oraz szersze wykorzystanie innych ów (pomoc publiczna dla przemysłu, zamówienia publiczne).
4) Poprawa otoczenia dla badań i innowacji technologicznych (ochrona własności intelektualnej, regulacje dotyczące produktów i standardów, jasne reguły konkurencji, usprawnienie rynków finansowych itp.).
W roku 2004 dokonano okresowej oceny realizacji celów Strategii Lizbońskiej i dokonano ich reorientacji.
Komisja Europejska opublikowała w roku 2005 nowy dokument[5], w którym wytyczono koncentrację na osiągnięciu trzech głównych celów:
1. i innowacje siłą napędową zrównoważonego wzrostu gospodarczego;
2. Uczynienie Europy bardziej atrakcyjnym miejscem do inwestowania i pracy; 
3. Tworzenie nowych, lepszych miejsc pracy.
Równocześnie Komisja Europejska zobowiązała kraje członkowskie do opracowania krajowych planów osiągnięcia wytyczonych celów, tzw. Narodowych Programów Reform. Na poziomie europejskim instrumentem realizacji nowych celów Strategii w zakresie badań i innowacji, stał się nowy plan działania opublikowany w październiku 2005 r.[7]
Wdrażanie Strategi Lizbońskiej nie przyniosło spodziewanych efektów. Przyjęte w warunkach pomyślnej koniunktury i dynamicznie rozwijającej się „nowej ekonomii” cele, sformułowano zbyt optymistycznie. Krach inwestycyjny w sektorach ICT oraz załamanie tempa wzrostu gospodarczego, silnie ograniczały możliwości zwiększenia nakładów na B+R przez przedsiębiorstwa i rządy poszczególnych państw. Proces deregulacji gospodarek europejskich napotykał na duży opór. Nikt nie kwestionował wytyczonych wskaźników gospodarki opartej na wiedzy, ale w niewielkim zakresie przekładały się one na decyzje budżetowe.
 

Aleksandra NOWAKOWSKA
Krzysztof B. MATUSIAK


Źródła: [1] K. B. Matusiak, A. Nowakowska, Dylematy Strategii Lizbońskiej – budowa gospodarki opartej na wiedzy [w:] Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości, SOOIPP/Raport, Łódź/Warszawa 2004; [2] Making Reality of the European Research Area: Guidelines for EU Research Activities (2002–2006), COM(200)612\final, European Commission 2000; [3] Wdrażanie Strategii Lizbońskiej. Reformy dla rozszerzonej Unii, Raport Komisji na wiosenny szczyt Rady Europejskiej 26.03.2004, COM(2004) 29; [4] Investing In Research: an Plan for Europe, COM(2003)226 final/2, Brussels 4.06.2003; [5] Working together for growth and jobs – a new start for the Lisabon Strategy, COM(2005)24; [6] Common Actions for Growth and Employment: The Community Lisbon Programme, COM(2005) 330 final; [7] Implementing the Community Lisabon Programme: More Research and Innovation – Investing for Growth and Employment: a Common Approach COM(2005) 488 final.

 Tłumaczenia:

  • en Lisabon Strategy

 Artykuły na Portalu Innowacji:



powrót | do góry | strona główna | kalendarium | regulamin serwisu | pliki cookies | kontakt
Portal jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

© 2005-2018 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości