Portal Finanse Firma Klastry Instytucje Promocja Polityka
Newsy
2012/02/06 11:20:18
Bibliometria w zarządzaniu technologiami i badaniami naukowymi– nowa MNiSW

Bibliometria stanowi jedno z najważniejszych narzędzi zarządzania technologiami i badaniami naukowymi. W praktyce może być ona stosowana do analizy działalności badawczo-rozwojowej przydatnej dla osób zarządzających podmiotami w sektorze B+R oraz formułujących politykę naukową lub innowacyjną. Jednak w Polsce ta badawcza jest mało popularna. Promowaniu bibliometrii oraz lepszemu zrozumieniu jej metodologii ma służyć wydana niedawno przez MNiSW pt. „Bibliometria w zarządzaniu technologiami i badaniami naukowymi”.

Bibiliometria to ilościowa analiza publikacji i dokumentów patentowych, prowadzona w celu oceny dorobku badaczy lub opisu tendencji w badaniach i rozwoju technologii. Jej zastosowanie wspomaga zarządzanie technologiami oraz badaniami naukowymi. Jednak w Polsce metoda ta jest bardzo rzadko wykorzystywana przez badaczy. Dlaczego tak się dzieje? „Polscy badacze zarządzania niezwykle rzadko korzystają z bibliometrii, nie zawsze też w sposób w pełni poprawny metodologicznie. Kilka lat temu doszło wprawdzie do "odkrycia" tematyki zarządzania innowacjami i obecnie do dobrego tonu należy używanie w publikacjach pojęć takich jak: innowacja, czy kapitał intelektualny, coraz częściej mówi się też o prawnych aspektach ochrony własności intelektualnej i formach komercjalizacji badań, w tym licencjonowaniu i tworzeniu spółek spin-off. Dyscyplina zarządzania technologiami opiera się jednak na bardziej dogłębnych analizach, wymaga zrozumienia specyfiki technologii, strategii firm-dostawców czy mechanizmów współpracy badawczo-rozwojowej, wypracowała własny aparat pojęciowy i techniki badawcze.” – wyjaśnia prof. Krzysztof Klincewicz z Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego – „W Polsce nie są one powszechnie znane - mało kto czyta anglojęzyczne czasopisma naukowe takie jak "Research Policy", prawie nikt nie uczy omawianej tematyki w ramach studiów zarządzania, nie wspominając o zajęciach, które towarzyszyłyby studiom w zakresie nauk ścisłych, przyrodniczych i technicznych. Pod tym względem pozostajemy w tyle za dynamicznie rozwijającymi się gospodarkami azjatyckimi, nie wspominając o krajach Europy Zachodniej czy nawet Rosji, w której renesans przeżywa obecnie TRIZ - powstały kilkadziesiąt lat temu w Związku Radzieckim i oparty na bibliometrycznej analizie patentów sposób stymulowania wynalazczości”. Dodatkowo prof. Klincewicz wskazuje, że znaczącym problemem jest fakt, iż wielu polskim naukowcom bibliometria kojarzy się z bezwzględnymi zasadami oceny wyników ich pracy naukowej, opartymi na zestawieniach liczby publikacji i częstotliwości cytowań.Naukowcy, którzy ubiegają się o dofinansowanie swoich projektów badawczych, muszą przede wszystkim wykazać się znaczącym dorobkiem publikacyjnym i zależy im na tym, aby ich publikacje były często cytowane przez innych naukowców, co umożliwia uzyskanie wysokich wartości określonych wskaźników bibliometrycznych –„Krytycy uważają, że takie podejście sprawia, że w badaniach naukowych stawia się na ilość, a nie na jakość czy oryginalność - bada się to, co ma szanse być dostrzeżone i cytowane - a niekoniecznie podejmuje ważne, nowatorskie zagadnienia badawcze” – zaznacza prof. Klincewicz –„Niektóre wydziały czy instytuty naukowe podporządkowują swoją politykę kadrową, zasady rekrutacji, awansowania czy wewnętrznego podziału środków badawczych wynikom obliczeń prostych i nie zawsze poprawnie interpretowanych wskaźników bibliometrycznych, takich jak tzw. impact factor czy indeks Hirscha. Nadużycia przy obliczeniach bibliometrycznych i podporządkowanie pracy naukowej konieczności uzyskiwaniu odpowiednich wartości wybranych wskaźników przyczyniły się niestety do nienajlepszej reputacji bibliometrii”.

Odpowiedzią na problem związany z małym zainteresowaniem bibliometrią w Polsce ma być wydana w tym roku pt. „Bibliometria w zarządzaniu technologiami i badaniami naukowymi”. Została ona przygotowana na zamówienie Departamentu Strategii Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w związku z planami stworzenia „Obserwatorium badań naukowych i rozwoju technologii”, którego celem ma być analiza światowych trendów związanych z badaniami naukowymi i rozwojem technologii – „Zmiany zachodzące w otoczeniu, zwłaszcza związane z globalizacją działalności badawczo-rozwojowej oraz postępem naukowo-technologicznym, wymagają pozyskiwania i gromadzenia informacji na temat przebiegu postępu naukowo-technologicznego na świecie, w tym wiedzy na temat głównych tendencji rozwojowych w zakresie badań naukowych i prac rozwojowych prowadzonych na świecie czy też identyfikacji głównych aktorów i specyfiki różnych obszarów badań. Istotne jest także, zwłaszcza z punktu widzenia polityki naukowej i innowacyjnej, określenie różnic między stanem badań naukowych i prac rozwojowych prowadzonych na świecie i w Polsce” – wyjaśnia Marcin Kardas, radca ministra z Departamentu Strategii Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Prof. Krzysztof Klincewicz - jeden ze współautorów publikacji prezentującej możliwości wykorzystania bibliometrii w zarządzaniu technologiami i badaniami naukowymi – wskazuje, że pomysł na napisanie książki narodził się w ramach współpracy Departamentu Strategii Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego z Wydziałem Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego – „Departament rozważał stworzenie dedykowanego ośrodka badawczego - Obserwatorium badań naukowych i rozwoju technologii - i zlecił naszemu zespołowi przygotowanie studium wykonalności projektu. Nasza rekomendacja, oparta m. in. na analizie potrzeb resortu nauki i innych instytucji w Polsce, poszła w kierunku, którego Ministerstwo się nie spodziewało - zamiast powoływać kolejną instytucję - jak przed laty zrobiła choćby Francja - i utrzymywać zespół wysoko opłacanych ekspertów, lepiej zadbać o zbudowanie potrzebnych kompetencji w tych organizacjach, którym bibliometria może się przydać”. Na bazie ekspertyzy dotyczącej sposobów określania, analizowania i monitorowania trendów w zakresie badań naukowych i prac rozwojowych, a także głównych założeń działania Obserwatorium, powstała zatem omawiana . „Kolejnym etapem projektu Obserwatorium będzie przeprowadzenie różnych analiz publikacji naukowych i dokumentów patentowych oraz określenie trendów związanych z badaniami naukowymi i rozwojem technologii” – mówi Marcin Kardas – „Wyniki tych analiz będą pomocne m. in. przy identyfikowaniu obszarów, które będą mogły stanowić perspektywiczne nisze rozwojowe, czy też - używając języka strategii Europa 2020 – przykłady tzw. inteligentnych specjalizacji. Tym samym będą one mogły stanowić źródło cennych informacji w zakresie programowania środków z funduszy strukturalnych w ramach perspektywy finansowej na lata 2014-2020”.

Niezależnie jednak od przyszłych działań planowanych przez MNiSW w ramach tworzenia „Obserwatoriumbadań naukowych i rozwoju technologii”, książka „Bibliometria w zarządzaniu technologiami i badaniami naukowymi” stanowi ważne źródło wiedzy na temat samej bibliometrii oraz możliwości zastosowania technik bibliometrycznych przez uczelnie, instytuty badawcze, przedsiębiorstwa technologiczne czy naukowców w zakresie zarządzania technologiami oraz ewaluacji badaczy i jednostek naukowych. Prezentuje ona podstawowe techniki bibliometryczne, praktyczne porady i rekomendacje dotyczące prowadzenia analiz bibliometrycznych, a także przykłady takich analiz. Została napisana jasnym i przystępnym językiem, co ułatwia jej lekturę osobom nie będącym ekspertami w tym zakresie -„Chcieliśmy "odczarować" bibliometrię i pokazać, że nie jest trudna, a w codziennej pracy urzędnika, naukowca, konsultanta i menedżera firmy technologicznej może okazać się bardzo przydatna. Powstała w ten sposób książka, która jest pierwszym w Polsce podręcznikiem prowadzenia analiz bibliometrycznych, ukierunkowanym na praktyków” – dodaje prof. Klincewicz. Dodatkowym atutem jest fakt, że Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zdecydowało się na bezpłatne udostępnienie publikacji w wersji elektronicznej, co umożliwia korzystanie z niej wszystkim zainteresowanym podmiotom.

Systematyczna obserwacja badań naukowych i rozwoju technologii jest przydatna dla różnych grup podmiotów w narodowym systemie innowacji, wśród których autorzy publikacji wymieniają m. in. resort nauki, uczelnie wyższe, instytuty badawcze i jednostki naukowe Polskiej Akademii Nauk czy przedsiębiorstwa technologiczne – „Polskie instytucje administracji publicznej, zaangażowane w politykę innowacyjną, mogą korzystać z zalet bibliometrii. Przykładowo, Ministerstwo Środowiska prowadzi od trzech lat projekt Akceleratora Zielonych Technologii GreenEvo, w którym wspiera innowacyjne firmy oferujące rozwiązania sprzyjające ochronie środowiska. Rozpoczynając konkurs, Ministerstwo zleciło analizy bibliometryczne, które pozwoliły na identyfikację obiecujących wynalazków i osiągnięć badawczych, twórców oraz zatrudniających ich organizacji i zaproszenie ich do udziału w projekcie.” – przekonuje prof. Klincewicz – „Z kolei firmy technologiczne mogą korzystać z bibliometrii przy poszukiwaniach podmiotów do przejęcia lub nawiązania współpracy partnerskiej, rekrutacji pracowników czy obserwacji trendów w otoczeniu, śledzeniu działań konkurentów i tworzeniu systemów wczesnego ostrzegania przed potencjalnie groźnymi substytutami technologicznymi”. Korzyści z wykorzystywania bibliometrii dostrzegają także przedstawiciele instytucji rządowych. Artur Koziołek, rzecznik prasowy Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji zwraca uwagę, że zagadnienia związane z wykorzystaniem technologii informatycznych w obszarze nauki, w tym również służące identyfikowaniu trendów w badaniach naukowych oraz podnoszeniu jakości zarządzania polityką innowacyjności, wpisują się w realizację Strategii rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 – „W obszarze 5 Wzrost efektywności wiedzy, gdzie przedstawiono program rozwoju efektywności nauki i reformy polityki innowacyjnej mający wzmocnić aplikacyjny wymiar polskich badań naukowych, zwrócono uwagę m. in. na konieczność skoncentrowania działań w tzw. strategicznych kierunkach badawczych zidentyfikowanych przez Narodowy Program Polska 2020” – wskazuje Artur Koziołek – „Technologie informacyjne i komunikacyjne tworzyły w tym badaniu jedno z trzech odrębnych pól badawczych, w związku z czym stanowią istotny obszar rekomendacji badawczych. Wdrażanie bibliometrii należy traktować jako dodatkowe narzędzie, służące identyfikowaniu trendów naukowych i technologicznych, wpływające na poprawę skuteczności tego procesu. (…) Inicjatywa MNiSW będzie w pośredni sposób wspierać również cele Europejskiej Agendy Cyfrowej w obszarze „Badania i innowacje” ukierunkowanym na zwiększenie inwestycji w badania i rozwój w dziedzinie TIK. Wsparcie procesu identyfikacji trendów naukowych i innowacyjnych skutkować powinno podniesieniem efektywności programowania wykorzystania środków publicznych na badania i rozwój oraz zmniejszeniem ryzyka inwestycyjnego, co powinno sprzyjać inwestycjom sektora prywatnego”.

stanowiąca poradnik dla tych, którzy planują prowadzenie badań bibliometrycznych w obszarze zarządzania technologiami i badaniami naukowymi, może okazać się pomocna także w proinnowacyjnej działalności instytucji otoczenia biznesu – „Tego typu publikacje iraporty oraz możliwość dostępu do danych „Obserwatorium badań naukowych i rozwoju technologii” mogą być bardzo przydatne dla działalności parków naukowych i technologicznych. Z jednej strony parki naukowo-technologiczne mogłyby korzystać z wiedzy na temat przyszłych tendencji rozwoju technologii w długookresowym planowaniu strategicznym na przykład swojego profilu czy rozwoju infrastruktury dla określonej branży czy specjalizacji.”– wskazuje Elżbieta Książek, Z-ca Dyrektora Poznańskiego Parku Naukowo-Technologicznego – „Z drugiej strony, może być to pomocne w świadczeniu usług doradczych dla naukowców i przedsiębiorstw związanych z planowaniem projektów badawczych, komercjalizacyjnych czy inwestycji technologicznych. Obok informacji z baz patentowych i badań rynkowych, byłoby to cenne źródło dla tworzenia np. studiów wykonalności i innych analiz przygotowywanych na rzecz klientów. Jak dotąd ani oferta, ani zapotrzebowanie na te usługi nie są jeszcze powszechne, jednakże na pewno jest to nasza przyszłość”. Na korzyści, jakie zawarte w publikacji informacje mogą przynieść ośrodkom innowacji, wskazuje również Kierownik Działu Transferu Technologii Wrocławskiego Politechniki Wrocławskiej, Agnieszka Turyńska-GmurZaprezentowane w publikacji możliwości wykorzystania bibliometrii w zarządzaniu technologiami i badaniami naukowymi są przekonywujące i osobiście uważam, że ich zastosowanie w codziennej pracy Centrów Transferu Technologii, szczególnie uczelnianych, może okazać się bardzo przydatne, gdyż powinno ułatwić i uporządkować dostęp do poszukiwanych informacji, a także umożliwić ich odpowiednie posegregowanie i usystematyzowanie. Dzięki możliwości śledzenia oraz porównywania rozwijanych technologii i wynalazków w wymiarze międzynarodowym, takie podejście powinno umożliwić także pomiędzy uniwersytetami, CTT oraz naukowcami, a w efekcie doprowadzić do polepszenia poziomu nauki/innowacyjności w Polsce oraz do minimalizacji dublowania nakładów na badania (właściwa przemyślana i uzasadniona alokacja środków), które już ktoś wcześniej rozpoczął. Regularny monitoring i skanowanie technologii pozwoli także na podejmowanie przemyślanych decyzji, których efekty powinny przynosić znacznie lepsze rezultaty i ułatwić wybór strategicznych kierunków badań, które mogą zapewnić przewagę technologiczną, a przez to konkurencyjną, kraju, regionu czy uczelni”. Dodatkowo Agnieszka Turyńska-Gmur zaznacza, że wykorzystywanie bibliometrii może ułatwić i usprawnić proces analiz dotyczących możliwości wdrożenia innowacyjnych wynalazków na rynek, a także powinno być przydatne przy formułowaniu tematów badawczych i wniosków konkursowych w ramach 7, a za chwilę 8, Programu Ramowego Badań, Rozwoju Technologicznego i Wdrożeń Wspólnoty Europejskiej – „Także w tym wymiarze zastosowanie bibliometrii byłoby interesujące i przydatne dla Centrów Transferu Technologii i uczelni, a przede wszystkim naukowców, przy formułowaniu konsorcjów badawczych”.

Bibliometria jest techniką badawczą, która ma na celu przede wszystkim lepsze zrozumienie wybranych obszarów badawczych, identyfikację najważniejszych wynalazców czy organizacji zaangażowanych w nowe nurty badań. Traktująca o niej , wydana w tym roku przez MNiSW, stanowi praktyczny poradnik dla przedstawicieli wszystkich podmiotów, tworzących narodowy system innowacji. Dzięki informacjom w niej zawartych, każdy zainteresowany może samodzielnie spróbować swoich sił w stosowaniu bibliometrii. Zachęcając do zapoznania się z lekturą, prof. Klincewicz wskazuje, że „(…) bibliometria to jedno z najważniejszych narzędzi zarządzania technologiami. Mam oczywiście nadzieję, że książki pomoże wielu osobom odkryć ten fascynujący obszar badań i wykorzystać go w praktyce gospodarczej”.

„Bibliometria w zarządzaniu technologiami i badaniami naukowymi” dostępna jest pod linkiem:

http://www.nauka.gov.pl/fileadmin/user_upload/20120118_

Bibliometria_w_zarzadzaniu_technologiami_i_badaniami_naukowymi.pdf

 

Opracowanie: Justyna Siwińska

 

Inicjatywa „Skuteczne Otoczenie Innowacyjnego Biznesu” jest elementem projektu „Rozwój zasobów ludzkich poprzez promowanie wiedzy, transfer i upowszechnianie innowacji”. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Autor:Justyna Siwińska 


powrót | do góry | strona główna | kalendarium | regulamin serwisu | pliki cookies | kontakt
Portal jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

© 2005-2017 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości